TỬ VI TÂY PHƯƠNG THÁNG 4/2016

Logo Tvi TPhuong

GIEO QUẺ THÁNG 4/2016 CỦA BẠN

3- Am duong lich 2016-4

E1-1 Bao Binh1/- BẢO BÌNH (20/1 – 18/2)

Trong tháng 4 này, Bảo Bình sẽ hoàn thành công việc tốt nhất nếu làm việc một mình. Bạn cũng sẽ có vài lời đề nghị hấp dẫn. Vào khoảng ngày 7 hoặc 8, Bảo Bình sẽ nhận ra có một người đặc biệt có ích với bạn. Vấn đề là bạn nên phối hợp với người ta hơn là chỉ tin tưởng, và cùng tìm ra mối quan tâm chung.

Trong tuần đầu của tháng 4, Bảo Bình nhận ra những khao khát của mình hoàn toàn trong tầm với và với những chiến thuật đúng đắn, bạn sẽ đạt được những gì bạn mong muốn. từ hạ tuần tháng 4, Bảo Bình nhận ra những ý tưởng của mình rõ rệt hơn, và nếu có một cơ hội nào đó đến với bạn, rất nhanh chóng, bạn sẽ nắm bắt được nó.

Từ đó trở đi, Bảo Bình có thể tìm ra những điều bổ ích từ một số cuộc hành trình, có thể là một hành trình bạn đã trì hoãn một thời gian dài. Tuy nhiên, chỉ cần bạn xê dịch từ A sang B, bạn sẽ nhận ra có vô vàn điều bổ ích đấy.

Ngày may mắn: 1, 2, 10, 11, 20, 21, 29, 30

Ngày không may mắn: 5, 6, 12, 13, 27, 28

Ngày của tình yêu: 5, 6, 8, 9, 17, 18, 27, 28

Ngày của tài chánh: 8, 9, 17, 18, 19, 22, 23, 29, 30

Ngày của công việc: 5, 6, 7, 12, 13, 15, 16, 25, 26

E1-2 Song Ngu2/- SONG NGƯ (19/2 – 20/3)

Tháng này, Song Ngư nên giữ thái độ thận trọng và dè dặt khi xuất hiện dấu hiệu của các rắc rối. Xét từ phương diện tinh thần, Song Ngư trở nên khá hấp tấp, vội vã. Sự cả tin của bạn đôi khi khá nông cạn, thậm chí là thiếu thực tế. Vì vậy, nên bước chậm lại.

Về tình cảm, có người nào đó sẽ cảm mến và sẵn sang chiều theo ý Song Ngư. Tuy nhiên, họ là những người khá nhạy cảm, vì vậy bạn cần đối xử thật nhẹ nhàng. Nếu là một Song Ngư độc thân thì đây có thể là lúc bạn gặp được người thực sự phù hợp với mình.

Trong suốt nửa sau của tháng, mọi việc sẽ được cải thiện. Song Ngư sẽ trở nên tự tin hơn, và dễ dàng tiếp xúc với mọi người hơn. Trong suốt tuần cuối cùng của tháng 4, bạn có lẽ sẽ làm điều gì đó mà chưa suy nghĩ kỹ.

Ngày may mắn: 1, 2, 10, 11, 20, 21, 29, 30.

Ngày không may mắn: 8, 9, 15, 16, 22, 23.

Ngày của tình yêu: 8, 9, 15, 16, 17, 18, 27, 28.

Ngày của tài chánh: 3, 4, 5, 6, 17, 26, 27.

Ngày của công việc: 8, 9, 18, 19, 22, 23, 29, 30

E1-3 Bach Duong3/- BẠCH DƯƠNG (21/3 – 19/4)

Tháng 4 này, Bạch Dương sẽ cảm thấy thích thú với những trải nghiệm khác với bình thường. Nhìn chung đây là một điều tốt. Tuy nhiên, Bạch Dương không muốn quá vội vã ôm đồm cái mới, đặc biệt là những việc liên quan đến tiền bạc. Từ ngày giữa tháng 4, hầu bao của Bạch Dương có thể sụt giảm. Bạn hiểu nhầm những con số, số liệu và đưa ra một kết luận sai. Tuy nhiên, vào những ngày giữa tháng, hãy đặt ra cho mình những mục tiêu mới, dẹp bỏ những điều trong quá khứ không còn hữu ích với bạn nữa.

Về mặt tình cảm, có thể người yêu Bạch Dương đang đưa ra những quyết định quan trọng. Và nếu Bạch Dương không thúc giục họ, thì kết quả cuối cùng sẽ khiến bạn thực sự hài lòng. Cuối tháng Bạch Dương có thể bị “cám dỗ” làm những việc liều lĩnh, điều này sẽ dẫn bạn tới nhiều rắc rối. Vì vậy, cần luôn luôn tuân thủ những nguyên tắc của bản thân. Tránh những toan tính quá mức, bằng bất cứ giá nào.

Ngày may mắn : 3, 4, 12, 13, 22, 23

Ngày không may mắn: 1, 2, 8, 9, 15, 16, 29, 30

Ngày của tình yêu: 3, 8, 9, 12, 17, 18, 22, 27, 28

Ngày của tài chánh: 1, 5, 6, 10, 17, 20, 21, 24, 25, 26, 27

Ngày của công việc : 8, 9, 15, 16, 17, 18, 27, 28

E1-4 Kim Nguu4/- KIM NGƯU (20/4 – 20/5)

Tháng n ày là thời điểm để Kim Ngưu nhìn lại một số thứ đã qua. Các kế hoạch có thể bị trì hoãn, điều đó khó tránh khỏi. Tuy nhiên vào khoảng thượng tuần tháng này, niềm hy vọng mới sẽ được nhen nhóm với những phương thức để giải quyết khó khăn.

Những ngày đầu tháng 4, Kim Ngưu sẽ cảm thấy mình tràn trề năng lượng để làm việc. Điều này có nghĩa Kim Ngưu hoàn toàn yên tâm khi gặp gỡ người khác. Các mối quan hệ đều đáng được quan tâm, và thực sự nó tốt đẹp hơn nhiều so với những gì bạn nhìn thấy. Cứ kiên trì và bạn sẽ tìm thấy điều mình thực sự trông đợi.

Vào ngày 18, Kim Ngưu sẽ thấy mình trở nên mạnh mẽ và quyết đoán hơn. Khi giải quyết các vấn đề với người xung quanh, Kim Ngưu nên bày tỏ rõ ràng quan điểm để tránh các bất đồng. Bạn cũng nên tránh tiếp xúc với những người có tư duy hướng ngoại quá mạnh, đặc biệt là vào cuối tháng.

Ngày may mắn: 8, 9, 17, 18, 27, 28

Ngày không may mắn: 5, 6, 12, 13, 20, 21

Ngày của tình yêu: 7, 8, 9, 15, 16, 17, 18, 25, 26, 27, 28

Ngày của tài chánh: 1, 2, 5, 6, 17, 26, 27, 29, 30

Ngày của công việc: 8, 9, 18, 19, 20, 21, 29, 30

E1-5 Song Nam5/- SONG NAM (21/5 – 21/6)

Tháng 4 không phải là tháng tuyệt vời nhất của Song Nam khi bạn đang có xu hướng lùi sâu vào nội tâm của chính mình và tạo nên các rào cản. Tuy nhiên, thực tế, tháng này là thời gian để thư giãn, nạp lại năng lượng của bạn.

Gia đình Song Nam cũng nên được quan tâm nhiều hơn. Thông qua các hoạt động gia đình, cuộc sống của bạn sẽ hạnh phúc và có ý nghĩa hơn. Về đời sống tình cảm, tháng này hầu như không có những thời điểm bùng nổ về cảm xúc. Nếu Song Nam đang tìm kiếm một người bạn mới, bạn cần thể hiện mình là người đáng tin cậy và tôn trọng những lời hứa.

Ngày 22 sẽ đem lại những thay đổi lớn. Song Nam thú vị và hướng ngoại hơn. Ngoài ra, trong tuần cuối của tháng, Song Nam sẽ nhận được nhiều sự lãng mạn hơn. Bạn dễ dàng thể hiện bản thân và các phẩm chất đặc biệt của mình.

Ngày may mắn: 5, 6, 15, 16, 24, 25, 29, 30

Ngày không may mắn: 3, 4, 10, 11, 17, 18, 23, 27

Ngày của tình yêu: 1, 8, 9, 19, 27, 28, 29, 30

Ngày của tài chánh: 5, 6, 8, 9, 17, 18, 19, 26, 27, 28

Ngày của công việc: 1, 17, 18, 20, 21, 27, 29

E1-6 Bac Giai6/- BC GIẢI (22/6 – 22/7)

Tháng 4 có lẽ không phải là tháng tốt nhất trong năm của Bắc Giải. Có kha khá rắc rối xảy ra và bạn bận rộn tới mức chẳng có thời gian nghỉ ngơi. Cần chú ý những căng thẳng có thể nảy sinh trong gia đình.

Sự nghiệp của Bắc Giải càng phát triển thì có nhiều người sẽ ghen tị với bạn. Điều quan trọng là để mọi thứ nằm trong tầm kiểm soát và tránh va chạm với những người khác. Về vấn đề tình cảm, sự lãng mạn sẽ được cất cánh. Và có lẽ một người đặc biệt nào đó đã sẵn sang để đưa ra quyết định cuối cùng.

Cuối tháng, Bắc Giải sẽ phải đối diện với một tình huống oái ăm được tạo ra bởi những người khác. Tuy nhiên đừng hoảng hốt vì bạn sẽ giải quyết được mọi chuyển ổn thỏa.

Ngày may mắn: 3, 4, 12, 13, 22, 23. 26, 29, 30

Ngày không may mắn: 10, 11, 17, 18, 24, 25, 28

Ngày của tình yêu: 1, 8, 9, 20, 21, 27, 28

Ngày của tài chánh: 5, 6, 9, 17, 18, 26, 27, 28

Ngày của công việc: 1, 10, 20, 21, 24, 25, 29, 30

E1-7 Hai Su7/- HẢI SƯ (23/7 – 22/8)

Tháng 4 này sẽ là một tháng khá bận rộn với Hải Sư. Về công việc, ngày 5 hoặc 6, Hải Sư sẽ bắt đầu trăn trở về định hướng trong cuộc sống. Chắc chắn những cố gắng sẽ có thành quả tốt đẹp nên bạn cũng không cần quá vội vã. Về tình yêu, đây là cơ hội tốt để Hải Sư tìm kiếm một nửa của mình.

Công việc và tình yêu được kết nối một cách mật thiết. Tuy nhiên, người ấy có lẽ đang để sự nghiệp lên hàng đầu và đây là điều Hải Sư cần chấp nhận trong thời điểm này. Nếu Hải Sư nghĩ bạn đã bị bỏ rơi thì đừng lo lắng hay phiền muộn vì bạn không thể lúc nào cũng là trung tâm của sự chú ý được.

Tâm trạng của Hải Sư tháng này tốt nhất là vào nửa cuối tháng khi bạn trở nên mạnh mẽ và thông minh hơn. Hải Sư sẽ gặp những người khá thú vị và có ảnh hưởng đến bạn trong thời gian tới.

Ngày may mắn: 8, 9, 17, 18, 27, 28, 29, 30

Ngày không may mắn: 1, 2, 15, 16, 22, 23, 24, 25

Ngày của tình yêu: 8, 9, 17, 18, 19, 27, 28

Ngày của tài chánh: 1, 5, 6, 10, 11, 17, 19, 26, 27, 29

Ngày của công việc: 1, 2, 5, 15, 24, 29, 30

E1-8 Xu Nu8/- X N (23/8 – 22/9)

Tháng 4 này mang lại cho các Xử Nữ nhiều may mắn. Sự nhiệt tình và hài hước khiến bạn trở nên đặc biệt. Ngày 18, Xử Nữ có thể nắm bắt được các cơ hội rất nhanh chóng và tận dụng được tất cả lợi thế. Trong một vài tuần, Xử Nữ muốn phá vỡ thói quen sinh hoạt thường nhật của mình. Sự thay đổi có thể đem lại nhiều điều thú vị cho bạn, đặc biệt là những kế hoạch đi du lịch được lên lịch chắc chắn.

Trong lĩnh vực tình cảm, Xử Nữ có sự hấp dẫn và thu hút rất mạnh mẽ. Nhưng nên nhớ nếu bạn gặp một người mới, bạn cần phải nhận thức những nhược điểm của họ. họ có thể khá ổn trong ngắn hạn, nhưng nếu Xử Nữ cần một mối quan hệ lâu dài, thì bạn cần phải kiên nhẫn đấy.

Cuối tháng, Xử Nữ có nhiều năng lượng, và nếu tập trung vào tham vọng cốt lõi của mình, và không bị phân tâm, thì bạn có thể làm rất tốt trong sự nghiệp của bạn.

Ngày may mắn: 5, 6, 15, 16, 24, 25, 27

Ngày không may mắn: 12, 13, 20, 21, 28, 30

Ngày của tình yêu: 8, 9, 17, 18, 19, 29, 30

Ngày của tài chánh: 3, 5, 6, 8, 9, 12, 17, 22, 26, 27

Ngày của công việc: 8, 9, 17, 18, 27, 28

E1-9 Thien Xung9/- THIÊN XNG (23/9 – 22/10)

Tháng n ày Thiên Xứng sẽ muốn đạt được một thứ gì đó mới mẻ. Bạn cảm thấy mình có một lượng năng lượng khổng lồ trong tháng này. Tuy nhiên khi giải quyết những vấn đề với người khác, Thiên Xứng không nên quá nhân nhượng.

Về tình cảm, tình hình sẽ khá là khả quan. Người ấy của Thiên Xứng sẽ trở nên mạnh mẽ hơn, thông cảm với bạn nhiều hơn và ngay cả những vấn đề gần đây bạn mắc phải trong mối quan hệ của mình. Nếu Thiên Xứng còn cô đơn, một mối quan hệ mới có thể sẽ xuất hiện trong tháng này, nhưng đừng vội vàng quá.

Về phương diện công việc, có vẻ đây đúng là một tháng tuyệt vời của Thiên Xứng. Tuy nhiên để đạt được kết quả tốt nhất bạn cũng không nên từ chối sự giúp đỡ của người khác, hoặc ít nhất là lời khuyên của họ.

Ngày may mắn: 1, 2, 10, 11, 20, 21, 29, 30

Ngày không may mắn: 3, 4, 17, 18, 24, 25

Ngày của tình yêu: 1, 8, 9, 10, 20, 21, 27, 28

Ngày của tài chánh: 5, 6, 7, 12, 13, 15, 16, 17, 25, 26, 27

Ngày của công việc: 3, 4, 5, 6, 17, 26, 27

E1-10 Ho Cap10/- H CÁP (23/10 – 21/11)

Tháng 4 này, Hổ Cáp cần xem xét lại mọi thứ và chắc chắn rằng chúng vẫn đang nằm trong trật tự. Ngoài ra, đây cũng là lúc rất thích hợp để chú ý hơn tới sức khỏe của mình.

Về mặt tình cảm, những ngày trung tuần tháng 4, Hổ Cáp sẽ gặp nhiều may mắn. Nếu bạn kiên nhẫn thì rất có thể sẽ đạt được những kết quả tuyệt vời vào ngày 21. Nhưng trước khi đưa ra quyết định, Hổ Cáp nên ngồi lại và lắng nghe bằng cả con tim lẫn lý trí nhé.

Vào ngày 18 và 19, cuộc sống của Hổ Cáp trở nên dễ dàng và thuận lợi hơn, những sự trì hoãn gần đây sẽ tự động bắt đầu trở lại. Bạn có lẽ cũng sẽ nhận thấy mình có được một sự may mắn lớn. Bạn bè cũng như đồng nghiệp có thể bất ngờ tặng quà cho Hổ Cáp nữ. Thậm chí, điều này cũng dự báo rằng một điều ước có liên quan đến những người khác của bạn sẽ bắt đầu thành hiện thực.

Ngày may mắn: 8, 9, 17, 18, 27, 28, 29

Ngày không may mắn: 3, 4, 10, 11, 24, 25. 30

Ngày của tình yêu: 3, 4, 5, 6, 8, 9, 17, 18, 26, 27, 28

Ngày của tài chánh: 5, 6, 8, 9, 10, 17, 18, 19, 20, 21, 26, 27, 29, 30

Ngày của công việc: 1, 10, 11, 19, 25

E1-11 Nhan Ma11/- NHÂN MÃ (22/11 – 21/12)

Trong suốt tháng, mối quan hệ giữa Nhân Mã và những người khác có thể gặp chút sóng gió, và những tranh luận có thể đến từ những chuyện chẳng ra đâu. Tuy nhiên không có nghĩa là phải tránh các mối quan hệ. Và ngày đầu của trung tuần tháng 4 này, Nhân Mã sẽ rất ổn với những mối quan hệ hợp tác.

Về sự nghiệp, tháng 4là một tháng thực sự tốt cho Nhân Mã. Nhưng bạn cần phải cân bằng tham vọng với những điều bình thường. Tất cả các bước phải được thực hiện một cách hợp lý. Nói đơn giản, không được đi tắt !

Từ 18 đến 22, Nhân Mã sẽ có một nguồn năng lượng to lớn. Tuy nhiên, quan trọng là bạn ý thức được giới hạn của mình – quá nhiều năng lượng, cùng với sự thiếu quan tâm chi tiết, có thể gây ra thảm họa. Tuần cuối cùng của tháng, Nhân Mã hãy cố tránh rủi ro, đặc biệt là trong môi trường làm việc của bạn.

Ngày may mắn: 5, 6, 15, 16, 24, 25. 28, 29, 30

Ngày không may mắn: 1, 2, 8, 9, 22, 23, 27

Ngày của tình yêu: 1, 2, 5, 8, 9, 15, 17, 18, 24, 27, 28, 29, 30

Ngày của tài chánh: 1, 5, 6, 10, 17, 18, 20, 21, 26, 27

Ngày của công việc: 3, 8, 9, 12, 22

E1-12 Nam Duong12/- NAM DƯƠNG (22/12 – 19/1)

Đôi khi các Nam Dương hay nghi ngờ bản thân mình. Thái độ này trong nhiều trường hợp hoàn toàn không thích hợp. Một khi Nam Dương tập trung hết sức thì sẽ làm tốt nhiệm vụ được giao, và bạn giỏi trong việc khắc phục sự đối lập. Những ngày đầu tháng, Nam Dương sáng tạo vượt bậc và có những ý tưởng rõ ràng về các dự định ấp ủ.

Tháng này cũng đem lại những tin tức tốt đẹp cho các mối quan hệ. Và bạn sẽ tìm kiếm một cái gì đó sâu sắc hơn, lâu dài và bền vững hơn.

Tháng 4 này, Nam Dương nên suy nghĩ nghiêm túc về kế hoạch đi du lịch. Đó sẽ là một hành trình khám phá, không chỉ đơn giản là một hành trình của niềm vui.

Ngày may mắn: 3, 4, 12, 13, 22, 23

Ngày không may mắn: 5, 6, 20, 21, 27, 28

Ngày của tình yêu: 8, 9, 17, 18, 27, 28

Ngày của tài chánh: 5, 6, 8, 9, 15, 16, 17, 18, 19, 26, 27, 28

Ngày của công việc: 5, 6, 9, 18, 28

Quế Phượng (theo Horoscope)

Logo Xem tu vi

A- KÍNH BÁO CÙNG BẠN ĐỌC

Logo thu gian

9 Tr thu gian 29 Tr thu gian 39 Tr thu gian 19 Tr thu gian 4

Lan caysu chuyển tiếp

MỘT THỜI VĂN HÓA XI NÊ

Logo Van nghe

9 Cinema Hue 1MỘT THỜI

VĂN HÓA XI NÊ

Có thể nói rằng cinema (điện ảnh hay còn gọi là chiếu bóng) là món ăn hấp dẫn cho nhãn căn và nhĩ căn của một thời.

Được đi xem xi nê với cả gia đình là niềm khao khát của những học sinh bậc tiểu học. Các anh chị lớn trong nhà thì có cơ hội để diện những bộ áo quần mà vào ngày thường đi học không mặc được. Với những đứa nhỏ cùng lứa như tôi thì ăn mặc lịch sự, sạch sẽ. Sự háo hức được thêm phần hấp dẫn do khi vào rạp luôn có quà như kẹo cao su, ô mai,… hoặc khi đang đứng chờ thì được ăn kem, ăn chè, uống coca…

Thời đó mua vé vào các rạp xi nê rất dễ; trên vé có số ghế, nếu vào sớm thì tự tìm chỗ ngồi, nếu vào trễ khi đèn đã tắt thì sẽ có người hướng dẫn cầm đèn pin xem vé và chỉ chỗ ngồi. Mỗi rạp có ba loại ghế ngồi tương ứng với ba loại vé được bán ra. Vé hạng lầu thì ngồi trên lầu, vé hạng nhất thì ngồi hạng nhất ở phía trên, vé hạng nhì ngồi sát màn hình. Tùy vào mỗi hạng mà loại vé có giá tiền khác nhau. Không như các rạp ở Sài Gòn chiếu liên tục (permanent) trong ngày, những rạp ở Huế chiếu theo xuất, mỗi xuất 2 giờ.

Do nhà ở gần hai rạp xi nê Châu Tinh và Hoàn Mỹ, nên thời niên thiếu tôi thường được gia đình cho xem những phim hài, những phim thiếu nhi hoặc những phim võ thuật nhẹ nhàng. Giai đoạn này, tôi nhớ nhất là phim Độc thủ đại hiệp do Vương Vũ giữ vai chính, Tinh võ môn chiếu ở rạp Khải Hoàn, ở bên ngoài rạp có treo tấm pano lớn cỡ 2m x 3m hình Lý Tiểu Long bay đá, phim Khuyển tặc nói về những chú chó thông minh chiếu ở rạp Châu Tinh, phim Tình thù rực nắng, phim Mùa thu lá bay, Luân vũ trong bóng mờ của nước ngoài, Vết thù trên lưng ngựa hoang của Việt Nam chiếu ở rạp Tân Tân diễn viên chính là Trần Quang,… thuộc thể loại tâm lý dành cho người lớn.9 Cinema Hue 4

Những diễn viên đóng phim võ thuật nổi danh thời đó là : Vương Vũ, Trần Tinh, Khương Đại Vệ, Địch Long, La Liệt, Trịnh Phố Phối,… và không thể thiếu Lý Tiểu Long, các nữ diễn viên nổi tiếng từ bên kia đại dương thường xuất hiện trên màn ảnh đại vĩ tuyến (cinemascope, tức màn ảnh rộng) như : Marilyn Monroe, Elisabeth Taylor, Brigitte Bardot, Ingrid Bergman, Sophie Marceau,… cùng các diễn viên nam như: James Dean, Richard Burton, Anthony Quinn, Alain Delon, Humphrey Bogart,… Đối với những phim dành cho người lớn thì trẻ em dưới 18 tuổi bị cấm không được vào rạp.

Sau này lớn hơn một chút mới có cơ hội đi xi nê một mình, cái cảm giác ngồi đợi đèn tắt, xem chiếu dạo (chiếu thử những phim mới, ngày nay gọi là trailer) trước khi vào phim chính sung sướng vô cùng. Thời đó, vào rạp xi nê không được hút thuốc, không chen lấn, mọi người ngồi xem rất tập trung không ồn ào, la ó, người nào việc đó, những cặp tình nhân thường ngồi ở những ghế sát hai bên tường để tránh gặp người quen và dễ tâm sự, dỗ dành. Thời gian này các phim nước ngoài đều có phụ đề Việt ngữ, hoặc phụ đề cả ba ngôn ngữ Việt, Anh, Hoa hoặc Việt, Hoa đối với phím nói tiếng 9 Cinema Hue 7Pháp hoặc tiếng Anh.

Giai đoạn sau này có tình trạng bán vé chợ đen ở các rạp, cảnh chen lấn mua vé, chen lấn vào rạp, rồi khi có những pha “hấp dẫn” thì một số thanh niên la ó, huýt còi miệng hay đập ghế rất ồn ào. Thời gian này có những phim gây ấn tượng như: Mối tình đầu của đạo diễn Hải Ninh, vai chính là diễn viên Thế Anh trong vai Ba Duy, các nữ diễn viên danh tiếng như Trà Giang, Như Quỳnh, phim Tội lỗi cuối cùngcủa đạo diễn Trần Phương, diễn viên chính là Phương Thanh trong vai Hiền “cá sấu” đóng với Trần Quang, phim Mùa gió chướng, Cánh đồng hoang, phim nhiều tập Ván bài lật ngửa, vai chính là Nguyễn Chánh Tín của Việt Nam, phim Anh không thể nói lời vĩnh biệtNhững tên cướp biển của thế kỷ XX,Thầy Lang,… của nước ngoài. Và một giai đoạn các rạp chiếu phim cổ tích, thần thoại của Nga và các nước Đông Âu như: Trẻ mãi không giàRuslan và LutmilaNàng công chúa và hạt đậuCô gái trên cái chổi,… Thời gian này phim đã có thuyết minh tiếng Việt.

Những tờ program

Có những phim do không có tiền hoặc vì lý do nào đó không được vào xem nhưng do tò mò và muốn biết nội dung câu chuyện nên đám trẻ chúng tôi thường lai vãng quanh các rạp để xin các tờ program (tờ giới thiệu tóm tắt nội dung phim). Nếu được các anh chị, chú bác tặng luôn thì sướng rơn chạy về khoe với đám bạn, còn không thì mượn đọc ké và học thuộc để ra vẻ biết chuyện về làm oai với mấy đứa khác.

9 Cinema Hue 3Cũng có nhiều người thích sưu tập program như một thú vui, đôi khi để lưu dấu một kỷ niệm hẹn hò với người bạn gái của mình, hay một biến cố nào đó trong cuộc sống.

Tờ program ngoài việc tóm tắt nội dung phim, còn làm công việc quảng bá hình ảnh của các diễn viên, những thần tượng của nghệ thuật thứ bảy hay các đạo diễn tên tuổi các nhà văn lừng danh. Hồi đó, tờ program được in một màu trên nhiều cỡ giấy, nhưng cỡ tương đương với khổ A4 là nhiều nhất, có khi màu đỏ, khi màu xanh hoặc màu tím hay màu đen, màu vàng.

Có những tờ program lại sử dụng thơ Việt làm cảm đề cho phim Tây, rồi lại dùng nhan đề của các tác phẩm văn học Việt Nam có tiếng thời đó để đặt đề cho phim nước ngoài. Như phim Devorce (Ly hôn) do cặp đôi diễn viên nổi tiếng thời đó Elisabeth Taylor và Richard Burton đóng được đặt tên là Đoạn tuyệt, cũng là nhan đề một tác phẩm của nhà văn Nhất Linh. Với phim Fanny có nhan đề tiếng Việt là Tình nơi bến cũ đã sử dụng bài thơ Hai sắc hoa Tigôn làm cảm đề cho phim, trên tờ program này còn đưa ca dao tục ngữ Việt Nam vào để minh họa thêm cho nội dung phim:

Trăm năm dù lỗi hẹn hò

Cây đa bến cũ con đò khác đưa

Hoặc thơ Nguyễn Bính trong bài Lỡ bước sang ngang:

Em từ lỡ bước sang ngan

Là tan vỡ giấc mộng vàng từ đây

Nhưng câu đầu đã trở thành dị bản, vì bản chính bài thơ của Nguyễn Bính là:

Chuyến này chị bước sang ngang

Là tan vỡ giấc mộng vàng từ đây

Hoặc phim Le jour le plus long (The longest day) nếu dịch đúng nghĩa là Ngày dài nhất nhưng lại được dịch là 9 Cinema Hue 2Máu xương tạo anh hùng để nói về trận đánh trong chiến tranh thế giới thứ hai tại bờ biển Normandie của Pháp.

Có những tờ program song ngữ, Việt Anh hoặc Việt Pháp. Dòng trên cùng của program là một câu khẩu hiệu để tuyên truyền cho chủ trương của chế độ thời đó. Điều đặc biệt là mỗi tờ program đều có số và ngày kiểm duyệt. Một vài địa chỉ in tờ program thời đó là Nhà in Phương Nam 41 Nguyễn Phi, Sài Gòn và Nhà in Phúc Thịnh, 45 Nguyễn Phi, Sài Gòn.

Vẽ trên pano giới thiệu quảng bá phim

Một điều không thể thiếu là các bảng pano như cuốn hút người xem vào các rạp, đó là cái tài của người vẽ. Họ luôn bắt được cái thần và nhân vật chính trong phim rồi bằng trí nhớ, các họa sĩ đã phóng bút trên tấm pano dài và cao gấp hai gấp ba người mình, có khi vẽ trên nhiều tấm pano cỡ lớn rồi ráp lại. Dạo đó ở Huế có những người vẽ pano như: Lê Vinh, Duy Hinh, Hồ Công Thành, Lê Văn Mỹ,… nhưng người vẽ có hồn và nhanh nhất là ông Lê Vinh. Có cơ hội được nhìn ông vẽ mới thấy được tài năng thật sự, ông vẽ rất nhanh, người đứng xem xung quanh chưa kịp nhìn ra điều gì, chỉ thấy màu sắc, rồi chỉ thêm thắt, nhấn nhá vài chi tiết là ra ngay gương mặt diễn viên chính đang biểu hiện pha hấp dẫn nhất trong phim.

Người cùng thời ông Lê Vinh kể rằng, vào khoảng cuối thập niên 60, ông vào Sài Gòn để xâm nhập vào thế giới xi nê, ông được thuê vẽ cho những rạp lớn ở Sài Gòn, 9 Quang cao 1sau khi xuất chiêu trên những tấm pano cỡ lớn, ông đã được giới giang hồ Sài Gòn mời về Cố đô với lý do Sài Gòn không phải là đất làm ăn của ông! Thật ra, do tài năng của ông đã khiến các đối thủ không cạnh tranh nổi, nên đã thuê giới giang hồ hành xử như vậy. Trong thập niên 60 và 70, ở Sài Gòn có họa sĩ Dương Tuấn Kiệt, được mệnh danh là ông hoàng vẽ tranh xi nê.

Thế hệ trẻ thường được đứng xem ông Lê Vinh vẽ pano xi nê ngay cạnh các rạp từ đường Chi Lăng đến đường Trần Hưng Đạo. Có nhiều lúc ông đã dùng bẹ chuối làm dập một đầu hoặc cái chổi lớn thay cho bang xô để vẽ, giai đoạn đó chất liệu để vẽ thường là bột màu trộn keo, được hòa trong các xô lớn. Khi Lê Vinh vẽ, người xem thường đứng gần để nhìn thủ pháp của ông, người xem chưa kịp nhìn ra hình thể gì cho đến khi tấm pano được dựng lên trên cửa hiệu rạp xi nê mọi người mới trầm trồ thán phục.

Ông Lê Vinh thường đi bộ và dắt theo mấy cây cọ ở chiếc giầy cao cổ như phong cách sống của mình. Ông có gương mặt và dáng đi, đứng rất phong trần và sang trọng như một số nam diễn viên điện ảnh nổi tiếng thời đó, với mái tóc hơi dài chải ngược phía sau, để lộ vừng trán cùng những nếp nhăn của thời gian; có lẽ ông ảnh hưởng phong cách của các diễn viên Charles Bronson, James Dean,… là những tài tử gạo cội có phong thái từng trải và phong lưu.

Hẳn vì vậy ông đã vẽ chân dung của tài tử này mà họa sĩ Đinh Cường đã viết khi ghé nhà Trịnh Công Sơn ở đường Gia Long (Phan Đăng Lưu bây giờ): “Tôi còn nhớ rõ, ở chân cầu thang lên lầu, bên vách, Sơn treo bức hình James Dean thật lớn, hình như Lê Vinh vẽ. Lúc đó, Lê Vinh là họa sĩ vẽ phông xi-nê rất giỏi, không ai vẽ đẹp và nhanh bằng – cả Sài Gòn và Huế”.

Ngoài ra, tên tuổi của ông Lê Vinh cũng được biết đến khi vẽ minh họa cho những phim cao bồi, người xem nói ông vẽ các chàng cao bồi viễn tây và những chú ngựa còn đẹp hơn cả trong phim. Cũng vì thế mà đã có người từ xa xôi khăn gói đến để xin thụ giáo ông. Một trong những người học trò ruột của ông Lê Vinh là Hồ Công Thành, anh có riêng một phòng vẽ ở đầu đường Phan Đăng Lưu, người mà anh vẽ có hồn nhất là Che Guevara. Lũ trẻ chúng tôi mỗi lần ngang qua đều dừng lại trước của hiệu Hồ Công Thành để chiêm ngắm những chân dung gây sửng sốt bởi nét vẽ rất ấn tượng của anh.

9 Cinema Hue 6Một trong những tấm pano quý hiếm tại rạp Hưng Đạo được chụp lại, cùng hai chàng cao bồi trong phimHận thù trong dòng máu do họa sĩ Lê Vinh và những học trò thực hiện vào gần cuối thập niên 60 là một minh chứng cho tài năng của ông Lê Vinh.

Các rạp xi nê ở Huế

Khi tôi biết xem xi nê thì ở Huế có bốn rạp: trên đường Trần Hưng Đạo có rạp Hưng Đạo là lớn nhất, rồi rạp Tân Tân ở phía đối diện chợ Đông Ba chếch về cầu Trường Tiền. Ở đường Chi Lăng có rạp Châu Tinh cách cầu Gia Hội chừng ba trăm mét, đi về phía gần đường Nguyễn Du thì có rạp Khải Hoàn thời trước có tên là LiDo và sau này đổi thành Khải Hoàn rồi Hoàn Mỹ sau ngày giải phóng.

Theo những fan của cinema thời trước năm 1975 thì ở trong Thành Nội có rạp Lửa Hồng, qua cầu Trường Tiền có rạp Morin, ngoài ra thời đó Huế còn có rạp hát Đồng Xuân Lâu dành cho hát bội, ca Huế, cải lương nằm trên đường Phan Đăng Lưu ngày nay.

Nhắc đến rạp Tân Tân ở Huế, tôi chợt nhớ một kỷ niệm thật buồn cười nhưng rất đẹp, đó là buổi xế chiều mùa thu năm 1993 khi chở người yêu ngang qua đường Trần Hưng Đạo, tôi hỏi thích xem xi nê không ? Người yêu gật đầu, tôi gửi xe rồi vào mua vé, nhưng lại quên mất mình không đủ tiền, xe đã gửi, người yêu thì đứng đợi vào xem phim, tôi phân vân vài phút thì gặp quý nhân xuất hiện.

Còn nhớ như in gương mặt anh Hiền làm ở Faflm Huế cười khi thấy tôi lúng túng, không hiểu sao anh Hiền lúc đó đứng ở cửa kiểm soát vé; tôi đến mượn tiền anh mua vé, anh bảo thôi vào đi, vậy là tôi nhanh chân dắt tay người yêu vào. 9 Cinema Hue 5Ngồi xem một lúc thì mới nói thật cho người yêu biết. Bây giờ mỗi lần kể lại cho con nhỏ nghe cả hai đều cười. Vậy là đã hai mươi năm trôi qua.

Kết cuộc của các rạp xi nê

Và cái ngày mà cinema lụi tàn nhanh chóng chính là do sự ra đời của băng video và đầu máy đọc băng. Nhà nhà mua sắm đầu máy về, kết nối vào tivi rồi đi thuê băng để biến phòng ngủ, phòng khách ở nhà thành “rạp chiếu bóng”, cũng từ đây nảy sinh ra nhiều câu chuyện khác về giáo dục trong gia đình; rồi những năm tiếp theo thì đĩa VCD, DVD ra đời cùng các thiết bị điện tử với giá ngày một rẻ. Cùng với chất lượng phục vụ không tốt và sự thiếu quan tâm, đầu tư của các ban ngành quản lý đã góp thêm phần đóng cửa vĩnh viễn các rạp xi nê ở Huế và một số nơi khác.

Hiện tại, ở Huế chỉ còn rạp xi nê Đông Ba (rạp Tân Tân cũ) hoạt động èo uột, sử dụng một phần mặt bằng cho thuê kinh doanh. Rạp Châu Tinh biến thành điểm cho thuê đám cưới. Rạp Hoàn Mỹ bỏ hoang. Rạp Hưng Đạo là Nhà Văn hóa Thành phố thường cho thuê mặt bằng để các trường, cơ quan đoàn thể làm lễ tổng kết, tốt nghiệp và tổ chức các sự kiện văn hóa.

Bây giờ là kỷ nguyên của internet, tất cả nền tri thức của con người được đưa vào kho chứa đó kể cả nghệ thuật thứ bảy. Nhưng làm sao để có được cái không khí đi xem xi nê của ngày xưa, cái cảm giác chờ đợi khi hẹn hò người yêu, cảm giác ngồi bên cạnh một người xa lạ nhưng cùng chung cảm nhận về bộ phim,Quay phim rồi nghe những tiếng khóc thổn thức, những trận cười như điên, những run rẩy vì hồi hộp đến nghẹt thở trong những pha hành động gay cấn…

Và cuối cùng là cảm giác tiếc nuối khi ra về, về đến nhà mà bộ phim vẫn theo mình vào trong giấc ngủ, có khi còn không ngủ được vì tức, vì thương nhân vật. Đó là sức nặng, sức mạnh của điện ảnh, của nghệ thuật thứ bảy mà người xem đã góp phần tôn vinh nó, tôn vinh các nghệ sĩ… Còn nhớ khi vào trong các rạp thì các poster giới thiệu các diễn viên, các đạo diễn luôn treo ở những vị trí rất trang trọng. Bây giờ những điều đó chỉ còn lại trong ký ức của một vài người thuộc thế hệ xa xưa. (theo Hoàng Diệp Lạc)

NHỚ… NGHỀ VỄ QUẢNG CÁO PHIM

Theo thời gian, với sự phát triển của công nghệ in ấn, các rạp phim không còn sử dụng pano giới thiệu phim được vẽ bằng tay. Nghề vẽ quảng cáo phim lặng lẽ đi vào quên lãng…

Lang thang trên mạng Internet, bất chợt nhìn thấy bức ảnh rạp Tân Tân năm 1967, phía trước mái vòm treo loạt pano quảng cáo phim, chợt nhớ lâu lắm rồi các rạp phim không còn sự hiện diện của các pano quảng cáo phim khổ lớn được vẽ bằng tay.

9 Quang cao 2

Họa sĩ Trần Hòa Ân (sinh năm 1937, người làm nghề vẽ quảng cáo phim lâu năm nhất ở Nha Trang) cho biết: Rạp phim đầu tiên ở Nha Trang có sử dụng họa sĩ vẽ quảng cáo phim là rạp Tân Tân. “Năm 1953, ông Tôn Thất Đệ mua lại rạp Abraham do người Pháp xây dựng từ những năm cuối thập niên 30 và đổi lại tên rạp là Tân Tân.

Để hút khách, ông chủ đã thuê một thợ vẽ người Sài Gòn ra làm quảng cáo cho rạp phim. Tuy nhiên, đến năm 1956, vì một lý do chủ quan, ông thợ vẽ đã bỏ vào Sài Gòn. Từ vị trí phụ vẽ tôi được đưa lên làm thợ chính vì ông chủ không kiếm ra người làm”, ông Ân kể. Sau rạp Tân Tân, đến lượt rạp Minh Châu có thợ vẽ quảng cáo. “Ông chủ rạp Minh Châu đã mời ông Chín (thường gọi là Chín Minh Châu), một thợ vẽ của đoàn cải lương về vẽ quảng cáo phim cho rạp của mình”, ông Ân nhớ lại.

9 Quang cao 3

Đến thập niên 60, với sự ra đời của nhiều rạp phim mới, những người làm nghề vẽ quảng cáo phim ở Nha Trang khá đông. Có thể kể đến Lê Vũ vẽ cho rạp Nha Trang, Trần Hòa Ân vẽ cho rạp Tân Tân, rạp Tân Tiến có Phạm Mậu, rạp Hưng Đạo có Lê Tình, rạp Minh Châu có ông Chín…

Nghề vẽ quảng cáo phim hồi ấy thu nhập cũng khá ổn định, thợ vẽ phải ăn lương tháng như một thành phần của rạp phim. Thời bấy giờ, thông tin về phim ảnh còn khan hiếm, người ta xem phim nhiều khi chỉ dựa vào tên của diễn viên, đạo diễn. Chính vì vậy, yêu cầu đặt ra cho người vẽ quảng cáo phim rất cao.

Theo những người trong nghề, nhìn qua thì vẽ quảng cáo phim tưởng là giản đơn, nhưng cũng cần có nghề, phải biết chọn những cảnh ấn tượng (ảnh) để đưa lên bảng pano quảng cáo, phải biết sắp xếp các cảnh sao cho hấp dẫn, nói như ông Trần Hòa Ân là “nhìn vào tấm pano giới thiệu phim người xem phải thấy diễn viên như đang cử động…”.

9 Quang cao 4

“Trong làng vẽ quảng cáo phim ở Nha Trang, 2 họa sĩ Trần Hòa Ân và Chín Minh Châu được người trong nghề xếp vào lớp đàn anh. Anh Ân có lối vẽ hiện đại, mạnh về bố cục và ý tưởng, trong khi anh Châu lại có kiểu vẽ mang hơi truyền thống (tả thực) bởi ảnh hưởng của lối vẽ cải lương. Tôi và anh Phạm Mậu ảnh hưởng bởi lối vẽ của anh Ân”, họa sĩ Lê Vũ nói.

Mấy mươi năm đã trôi qua, nhưng kỷ niệm về nghề vẽ quảng cáo phim ai cũng bồi hồi. Họa sĩ Lê Vũ kể : “Có lần nhân dịp Tết năm Ngọ, anh Chín Minh Châu vẽ một con ngựa thật to chồm ngang phía trước rạp Minh Châu. Đến phim cao bồi, anh ấy vẽ thêm người cao bồi tay cầm súng ngồi trên ngựa rất ấn tượng. Đến cảnh khác lại dựa theo đó mà thay đổi. Khi chiếu phim về lực sĩ Hercules, anh ấy lại vẽ hình Hercules cơ bắp cuồn cuộn tay cầm 2 xích sắt đặt ngay cổng rạp, người đi qua đi lại vẫn đi giữa 2 chân của chàng lực sĩ”.

Họa sĩ Trần Hòa Ân được nhiều người trong nghề đánh giá cao khi vẽ pano quảng cáo bộ phim The Longest day (Ngày dài nhất) – bộ phim về quân đồng minh đổ bộ vào bờ biển Normandie (Pháp), trận đánh đưa đến bước ngoặt của thế chiến thứ hai dẫn đến những thất bại của quân phát xít Đức về sau. “Cả tấm pano lớn tôi vẽ một bãi biển, lệch về bên trái là một khẩu súng cắm trên cát, Tr bang hoangphía trên nòng súng chụp cái mũ sắt. Thay vì giới thiệu tên diễn viên như thường lệ, phía trên tôi vẽ từng khuôn mặt diễn viên trong những ô nhỏ liên tiếp nhau như cuộn phim kéo ngang qua màn ảnh…”, họa sĩ Trần Hòa Ân nhớ lại.

Ở Nha Trang, từ những năm 90 của thế kỷ trước, các rạp chiếu phim hoạt động ngày càng khó khăn nên những người làm nghề vẽ quảng cáo phim đã chuyển nghề. Cách đây khoảng 10 năm, mỗi lần đến mùa phim Tết, Trung tâm Điện ảnh Khánh Hòa vẫn sử dụng các tấm pano khổ lớn để giới thiệu phim. Tuy nhiên, vài năm trở lại đây, các rạp phim đã “đoạn tuyệt” với việc vẽ pano giới thiệu phim, thay vào đó các poster phim được in khổ lớn… Ngày còn nhỏ, tôi rất mê các tấm pano giới thiệu phim, không ít lần tôi đã ngồi hàng giờ chỉ để xem người thợ vẽ các gương mặt tài tử điện ảnh, các cảnh chiến đấu rất hấp dẫn.

Những lần không có tiền xem phim, nhìn các pano ấy, tôi cứ tưởng tượng ra những trường đoạn hành động hấp dẫn, những tình huống ngặt nghèo mà nhân vật chính phải đối mặt… Với tôi, những tấm pano quảng cáo phim ấy giống như biểu trưng của một thứ ánh sáng văn hóa. Bây giờ, cái “ánh sáng” ấy đã được thay thế bằng những “ánh sáng” hiện đại hơn nhưng sao không có cảm xúc như ngày xưa! (theo Thành Nguyên)

Nguyễn Văn Danh chuyển tiếp

NGÀY KHAI THỊ CHỢ SÀI GÒN

Logo bay gio ke

9 Danh cop 1CÔ GÁI ĐÁNH CỌP

NGAY LỄ KHAI THỊ

CHỢ BẾN THÀNH 1914

Hàng ngàn bà con Sài Gòn lẫn dân Nam kỳ lục tỉnh đã tận mắt coi trận đấu có lẽ chưa từng có trên thế giới ngay lễ khai thị chợ Bến Thành tháng 3/1914: một cô gái giỏi võ Việt vờn nhau với một con cọp đang gầm rú liên hồi.

​Chợ Bến Thành là ngôi chợ lớn giữa Sài Gòn. Ngôi chợ này do một hãng thầu của Pháp mang tên Brossard et Maupin xây dựng, khánh thành vào tháng 3/1914. Chính quyền đương thời đã tổ chức lễ khánh thành chợ gọi là lễ khai thị chợ Bến Thành mới, mà báo chí thời đó gọi là “Tân Vương Hội”, gồm các hoạt động vui chơi kéo dài ba ngày đêm 28, 29 và 30/3/1914 với hơn 100.000 người ở Sài Gòn và các tỉnh đổ về.

“Xem được lễ khai thị một lần chết cũng sướng”

Trước đó, ban tổ chức lễ khai thị chợ Bến Thành mới đã thông báo khắp lục tỉnh Nam kỳ. Các thương gia người Hoa, người Ấn… nghe thông tin đã thi nhau đổ xô tới giành mua sạp ở chợ Bến Thành mới để bán thuốc lá, tơ lụa, thực phẩm… Ngày khai thị, người các tỉnh từ miền Đông Nam kỳ tới miền Tây Nam kỳ đã nô nức hẹn nhau mua sắm và thăm cảnh chợ Bến Thành mới.9 Danh cop 2Dân lục tỉnh vui vẻ bảo nhau : “Xem được lễ khai thị một lần chết cũng sướng”.

Lễ hội tổ chức rầm rộ. Ngày khai trương, sáng hôm khai mạc có múa lân, thao diễn võ thuật, nhạc bát âm và có cả ban nhạc của nhà binh Pháp tới hòa nhạc giúp vui. Tối khai trương có pháo bông, xe hoa, đèn xanh đỏ giăng xung quanh chợ sáng trưng, người đi lại đông hơn ngày tết. Lễ khai thị có cả hát bội không lấy tiền giàn, không bán ghế gọi là hát thưởng để cho công chúng coi chơi giải trí…

Tiết mục độc đáo nhất lễ khai thị : con gái đấu với cọp

Quyển sách Những môn võ bí truyền trên thế giới nguyên tác tiếng Anh (John F. Gilbey, bản dịch tiếng Việt của hai tác giả Lạc Hà và Phạm Xuân Thảo, do nguyệt san Võ Thuật xuất bản tại Sài Gòn năm 1970) ghi câu chuyện một cô gái giỏi võ Việt đã đánh hạ một con cọp dữ tại lễ khai thị chợ Bến Thành năm 1914.

Hàng ngàn người dự khai thị đã dự khán trận đấu có lẽ chưa từng có trên thế giới : đấu với cọp là một cô gái. Tác giả bài viết không ghi tên cô gái mà chỉ cho biết rằng đây là người con gái duy nhất của ông Ất, thường gọi là ông Hai Ất.

Ông này cùng với người em trai là ông Ba Giá vốn là hai bậc giỏi võ của vùng đất Tân Khánh Bà Trà (nay là P.Tân Phước Khánh, thị xã Thuận An và P.Bình Chuẩn, thị xã Tân Uyên thuộc tỉnh Bình Dương). Ông Ất và ông Giá nổi tiếng với bao phen đánh cọp 9 Danh cop 3ở vùng rừng rậm Đông Nam kỳ vào những năm cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, với danh hiệu “Cọp Bàu Lòng, Võ Tòng Tân Khánh”.

Từ lúc đến Sài Gòn, nhiều người Pháp đã nghe nói nhiều về tài nghệ đánh cọp của ông Ất, ông Giá, nhưng bán tín bán nghi nên chính quyền Pháp ở Sài Gòn lúc ấy đã gởi thư mời ông Ất, ông Giá trổ tài đánh cọp trong dịp lễ khai thị chợ Bến Thành mới. Đây là con cọp vừa bẫy được trong cuộc khai hoang lập đồn điền trồng cao su ở miệt rừng rậm phía bắc tỉnh Thủ Dầu Một (nay thuộc tỉnh Bình Phước).

Ông Ất lúc bấy giờ đã bước vào tuổi lục tuần (tức 60 tuổi), vẫn còn rất tráng kiện. Nhưng ông đã quyết định không tham dự cuộc đấu tranh với con cọp dữ, mà nhường lại cho người con gái rượu của ông. Có người lo hỏi con gái của ông có đánh cọp được không, Copông lắc đầu và mỉm cười bảo rằng ông biết bản lĩnh của con gái ông sẽ làm cho người Pháp phải kính nể người Việt.

Để mọi người an tâm, ông đã nói thêm nếu có điều bất trắc thì ông sẽ nhảy vào liền, quyết không để cho con bị hại…

Cuộc đấu kinh khủng từ sáng tới trưa

Cuộc đấu giữa một cô gái với cọp khởi từ ban mai mãi đến giờ ngọ mới chấm dứt. Con gái của ông Ất nai nịt gọn ghẽ, đầu vấn tóc, đôi tay sử dụng một ngọn lao dài đầu bịt sắt bén nhọn mạnh mẽ bước vào khu vực thi đấu với ác thú.

Con cọp trông thấy, gầm to dữ dằn rồi nhảy xổ tới, với hai chân trước chụp phủ xuống đầu đối thủ… Con gái ông Ất nhanh nhẹn nhảy sang một bên để tránh nanh vuốt của cọp. Cọp vồ hụt, gầm lên những tiếng rợn người, đập đuôi và tiếp tục nhảy tới tấn công bằng những đòn vuốt tát liên tiếp vào người cô gái.

Người con gái giỏi võ Việt nhanh hơn thú dữ khi nhảy qua, nhảy lại, tấn tấn, thối thối biến hóa khôn lường, khiến con cọp vồ chụp, tát trái, tát phải đều hụt. Ác thú gầm thét liên hồi.

9 Danh copSức gái không thể hạ cọp trong giây lát mà phải đánh giằng dai để tiêu hao sức cọp. Cô gái đã xoay xở rất nhanh, khi thọc ngược ngọn lao để tránh cọp phủ, thoạt tả, thoạt hữu, thoạt trước, thoạt sau, luôn luôn nhanh nhẹn để tránh nanh vuốt cọp dữ.

Qua mấy giờ đối đầu giữa người và ác thú, con cọp bị trúng những ngọn lao của cô gái đâm vào người ra máu nhiều kiệt sức, xoay trở chậm chạp. Đúng lúc này, người con ông Ất sử dụng ngọn lao thật tài tình, nhắm ngay yết hầu cọp đâm suốt.

Cuộc đấu kết thúc đúng ngọ – 12g trưa.

Cô gái đánh cọp tên Võ Thị Vuông

… Các bậc tiền bối xứ võ Tân Khánh Bà Trà cho biết người con gái đánh cọp tại chợ Bến Thành năm 1914 có tên đầy đủ là Võ Thị Vuông, con thứ năm của thầy Hai Ất – Võ Văn Ất.

Ngày nay, trên vùng đất bên cạnh làng võ Tân Khánh Bà Trà vẫn còn mang tên là “Truông Bà Năm Vuông”, bởi trước đây vùng này rừng rậm gọi là truông. Đây cũng là nơi bà Năm Vuông (con gái của ông Hai Ất) từng đánh tan một lũ cướp cạn chỉ với một cây đòn gánh trong tay.

Yên Huỳnh chuyển tiếp

Logo Phong su

9 Le chua ACẢNH CHEN CHÚC,

Ở CHÙA BÀ THIÊN H

NGÀY RẰM THÁNG GIÊNG

Mặc dù thời tiết nóng bức kèm theo khói nhang dày đặc nhưng hàng nghìn người dân và du khách vẫn đổ về chùa Bà ở Bình Dương để làm lễ trong ngày rằm tháng Giêng.

H1: Sáng sớm ngày 22/2 (15 tháng Giêng âm lịch) hàng nghìn người đổ về thành phố Thủ Dầu Một (Bình Dương) để tham gia lễ hội Chùa Bà Thiên Hậu. H2: Bên ngoài nắng nóng gay gắt 31 độ C, trong chùa khói hương dày đặc càng tăng thêm sự ngột ngạt cho người tham gia lễ hội.

9 Le chua 1

H3: Hàng trăm nhân viên ban tổ chức làm nhiệm vụ bảo vệ và hướng dẫn người dân thắp hương cho đúng quy định.

H4: Chánh điện chùa Bà có diện tích nhỏ nhưng chật cứng người chen chúc.

9 Le chua 2

H5: Không khí ngợp thở, nồng nặc mùi nhang và mồ hôi. H6: Nhiều người thi nhau đặt lễ vật lên ban thờ.

H7: Chị Giả Văn Hương cho biết, năm nào cũng đi chùa Bà xin lộc làm ăn. Năm ngoái chị đã làm điều này và thấy rất thuận lợi nên lần này quay lại tạ lễ và xin cho năm mới.

9 Le chua 3

H8: Chị Thanh Xuân ở Biên Hòa (Đồng Nai) cho biết, để chen được đến sát ban thờ, chị bị xô lấn và ép đến muốn ngạt thở. H9: Ở khu vực đấu giá lồng đèn kéo quân truyền thống, đông đảo người dân háo hức xem. Chiếc lồng đèn Kim ngọc mãn đường giá khởi điểm 16 triệu được mua với giá 238 triệu bởi một doanh nghiệp.

9 Le chua 4

H10: Thời tiết quá nóng khiến nhiều người bịt kín mít khi cúng bái. H11: Anh Hữu Lộc ở tận Long An cũng lên viếng chùa nhân rằm tháng Giêng vì nghe tiếng chùa linh thiêng. Anh chia sẻ, dù biết rất đông và sẽ khổ sở nhưng vẫn cố gắng đi. H12: Cả không gian chùa ngập trong khói hương nghi ngút khiến nhiều chị em phụ nữ bị cay xè mắt.

9 Le chua 5

H13: Cứ mỗi 20 phút, nhân viên lại gom hàng chục bộ đồ cúng vàng mã, áo bà để đốt một lần. H14: Gần cổng chính có hàng chục người bán chim én, nhiều người dân mua để phóng sinh cầu phúc. H15: Càng về trưa lượng du khách tới dự càng nhiều. Nhân viên bảo vệ phải khóa cửa để kiểm soát, tránh quá tải

Chùa Bà (Bình Dương) do người Hoa tạo lập để thờ vị nữ thần hiệu là Thiên Hậu Thánh Mẫu. Nơi đây thường tổ chức lễ hội vào ngày rằm tháng Giêng âm lịch hàng năm. Lễ cúng vía Bà được tiến hành vào lúc nửa đêm 14 đến sáng 15 tháng Giêng. Khách hành hương đa số là người Việt gốc Hoa từ các nơi.

Ngôi chùa được trang hoàng cờ và đèn lồng từ cửa tam quan vào đến điện thờ. Mười hai chiếc lồng đèn lớn trang trí đẹp mắt tượng trưng cho 12 tháng trong năm treo thành một hàng dài trước sân chùa, tạo quan cảnh ngày hội thêm lộng lẫy. Chiều 15 tháng Giêng, kiệu Bà sẽ được rước xung quanh trung tâm thành phố Thủ Dầu Một cùng đội múa lân. Mọi người dân cùng làm lễ cúng, cầu phúc, cầu lộc cho năm mới tại chùa và trước nhà mình nơi đoàn rước đi qua.

Mỹ Nhàn chuyển tiếp

Logo Van nghe

Tr thieu nu 7VĂN CHƯƠNG TỎ TÌNH

MC MẠC CỦA NGƯI NAM B

Đoàn Thị Thu Vân

Rỗi rảnh, cùng nhau đọc những câu tỏ tình mộc mạc của dân quê miền Nam, vui vui, nhẹ nhàng mà ngọt ngào.

Sự mộc mạc hồn nhiên ở từ ngữ, cách thể hiện dung dị và ngộ nghĩnh gây nên những bất ngờ thú vị là chất hóm hỉnh thường thấy trong ca dao tình yêu Nam bộ. Đó cũng là biểu hiện tính cách đặc trưng của người dân nơi đây. Trước hết là chất hóm hỉnh không cố tình, không dụng công, toát ra một cách tự nhiên qua những từ ngữ mộc mạc; không hề trau chuốt chân thật đến độ người nghe phải bật cười. Một anh chàng quá đỗi si tình đã trở thành ‘liều mạng’ :

Dao phay kề cổ,

Máu đổ không màng

Chết thì chịu chết 

Buông nàng anh không buông

Một cô nàng thật thà cả tin đã giật mình ‘hú vía’ vì kịp thời nhận ra ‘chân tướng’ đối tượng :

May không chút nữa em lầm

Khoai lang khô xắt lát em tưởng cao ly sâm bên Tàu

Lang que 2Có những nỗi niềm tương tư ấp ủ trong lòng, nhưng cũng có khi người ta không ngại ngần thổ lộ trực tiếp với bạn tình :

Tôi xa mình hổng chết cũng đau

Thuốc bạc trăm không mạnh, mặt nhìn nhau mạnh liền

Họ là những người lao động chân chất, nên cũng bày tỏ tình cảm với nhau bằng thứ khẩu ngữ thường ngày không chưng diện, màu mè, tuy vậy, cái tình trong đó cũng mãnh liệt và sâu sắc. Đây là lời tâm sự của một anh chàng đêm hôm khuya khoắt lặn lội đi thăm người yêu:

Thương em nên mới đi đêm

Té xuống bờ ruộng đất mềm hổng đau

May đất mềm nên mới hổng đau

Phải mà đất cứng ắt xa nhau phen này

Chàng thật thà chất phác, nhưng mà cũng có chút ranh ma đấy chứ ? Chất hóm hỉnh đã toát ra từ cái ‘thật thà tội nghiệp’.

Nhưng phần lớn vẫn là sự hóm hỉnh mang tính chất đùa nghịch. Một chàng trai đã phóng đại nỗi nhớ người yêu của mình bằng cách so sánh ví von trào lộng:

Vắng cơm ba bữa còn no

Vắng em một bữa giở giò không lên

Nỗi vấn vương tơ tưởng đi vào tận giấc ngủ khiến chàng trở nên lú lẫn một cách buồn cười:

Phòng loan trải chiếu rộng thình

Anh lăn qua đụng cái gối, tưởng bạn mình, em ơi !

Nhưng cái độc đáo là ở đây nỗi niềm đó lại được bộc lộ một cách hài hước :

Tôi xa mình ông trời nắng tôi nói mưa

Canh ba tôi nói sáng, giữa trưa tôi nói chiều

Có một chút phóng đại làm cho lời nói nghe hơi khó tin ! Nhưng hề gì. Chàng nói không phải cốt để đối tượng tin những điều đó là sự thật mà chỉ cốt cho nàng thấu hiểu tấm tình si của mình. Nàng bật cười cũng được, phê rằng ‘xạo’ cũng được, miễn sao hiểu rằng mình đã phải ngoa ngôn lên đến thế để mong người ta rõ được lòng Lang que 4mình.

Lại có một chàng trai đang thời kỳ tiếp cận đối tượng, muốn khen cô nàng xinh đẹp, dễ thương mà khó mở lời trực tiếp. Để tránh đột ngột, sỗ sàng, chàng đã nghĩ ra một con đường vòng hiếm có:

Trời xanh bông trắng nhụy huỳnh

Đội ơn bà ngoại đẻ má, má đẻ mình dễ thương

Mục đích cuối cùng chỉ đơn giản là khen ‘mình dễ thương’ mà chàng đã vòng qua năm non bảy núi. Bắt đầu từ thế giới tự nhiên – trong thế giới tự nhiên lại bắt đầu từ ông trời – tạo hóa sinh ra những loại cây, hoa đẹp đẽ – rồi mới bước qua thế giới của loài người – trong thế giới loài người lại từ hiện tại ngược dòng lịch sử để bắt đầu từ tổ tiên ông bà, tới thế hệ cha mẹ, rồi tới nhân vật chính – ‘mình’.

Thật là nhiêu khê, vòng vo tam quốc làm cho đối tượng hoàn toàn bất ngờ. Những lời ngộ nghĩnh kia dẫn dắt tới sự hiếu kỳ háo hức muốn biết ‘chuyện gì đây’, cho đến khi cái kết cục thình lình xuất hiện làm cho cô nàng không kịp chống đỡ… Nhưng mà nó thật êm ái, thật có duyên biết bao, nên dù phải đỏ mặt, cô hẳn cũng vui lòng và không thể buông lời trách móc anh chàng khéo nịnh! Ngược lại, cũng có những lời tỏ tình khá táo bạo, sỗ sàng, nhưng hình ảnh thì lại hết sức ngộ nghĩnh, dí dỏm:

Con ếch ngồi dựa gốc bưng

Nó kêu cái ‘quệt’, biểu ưng cho rồi

Những người nghe câu ‘xúi bẩy’ này không thể không bật cười, còn đối tượng xúi bẩy cùng lắm cũng có thể tặng cho người xúi có phần trơ tráo kia một cái nguýt dài.

Những câu ca dao hóm hỉnh không chỉ bật lên từ tâm trạng đang vui, tràn đầy hy vọng, có khi ‘rầu thúi ruột’ mà họ vẫn đùa. Những trắc trở trong tình yêu nhiều lúc được trào lộng hóa để ẩn giấu nỗi niềm của người trong cuộc:

Lang que 3Thác ba năm thịt đã thành bùn

Đầu thai con chim nhạn đậu nhánh tùng chờ em

Quả là ‘khối tình thác xuống tuyền đài chưa tan’, nên chàng lại quyết tâm chờ tiếp ở kiếp sau cho đến khi nào nên duyên nên nợ. Kiên nhẫn đến thế là cùng!

Khi chàng trai cố gắng đến hết cách vẫn không cưới được người mình yêu, không biết trút giận vào đâu, bèn đổ lỗi cho một nhân vật tưởng tượng :

Quất ông tơ cái trót

Ổng nhảy tót lên ngọn cây bần

Biểu ông se mối chỉ năm bảy lần, ổng hổng se

Thái độ quyết liệt trong tình yêu lắm lúc được thể hiện đầy mãnh liệt. Anh chàng hay cô nàng trong câu ca dao dưới đây đã xem cái chết nhẹ như lông hồng. Thà chết còn hơn là lẻ bạn !

Chẳng thà lăn xuống giếng cái ‘chũm’

Chết ngủm rồi đời

Sống chi đây chịu chữ mồ côi

Loan xa phượng cách biết đứng ngồi với ai ?

Có chàng trai thì quyết tâm đem tuổi thanh xuân gửi vào cửa Phật:

Lang que 5Nếu mà không lấy đặng em

Anh về đóng cửa cài rèm đi tu

Chàng vừa muốn tỏ lòng mình vừa muốn thử lòng người yêu. Và cô nàng cũng tỏ ra quyết tâm không kém. Chàng đi đến đâu nàng theo đến đó để thách thức cùng số phận :

Tu đâu cho em tu cùng

May ra thành Phật thờ chung một chùa

Bằng câu đùa dí dỏm của mình, cô nàng đã làm nhẹ hẳn tầm nghiêm trọng của vấn đề trong tư tưởng anh chàng và cũng hóa giải tâm tư lo âu, phiền muộn của chàng – ‘Có gì đáng bi quan đến thế? Cái chính là em vẫn giữ vững lập trường’ – đồng thời cũng hàm thêm chút chế giễu – ‘Mà có chắc là tu được không đấy ?’. Khi yêu, nhiều cô gái cũng mạnh dạn bày tỏ tình cảm của mình không kém các chàng trai.

Phải chi cắt ruột đừng đau

Để em cắt ruột trao anh mang về

Không tiếc cả thân thể, sinh mạng của mình, nhưng cô gái chỉ… sợ đau, thật là một cái sợ đầy nữ tính rất đáng yêu. Hay khi chàng trai muốn liều mình chứng tỏ tình yêu, nhưng cũng lại ‘nhát gan’ đến bật cười :

Gá duyên chẳng đặng hội này

Tôi chèo ghe ra sông cái, nước lớn đầy… tôi chèo vô

Tinh nghịch, hóm hỉnh những lúc đùa vui và cả những khi thất vọng, đó là tinh thần của người lao động để chống chọi những khắc nghiệt của hoàn cảnh. Những chàng trai, cô gái đất phương Nam đã lưu lại trong lời ca câu hát cả tâm hồn yêu đời, ham sống, hồn nhiên của họ trên con đường khai mở vùng đất mới của quê hương tiếp nối qua bao thế hệ – Đó là tinh thần phóng khoáng, linh hoạt, dày dạn ứng biến của những con người:

Ra đi gặp vịt cũng lùa;

Gặp duyên cũng kết, gặp chùa cũng tu…

Nguyễn Văn Danh chuyển tiếp

BÁNH MÌ SÀI GÒN

Logo Phong su

9 Banh mi 1BÁNH MÌ SÀI GÒN

THEO DÒNG THI GIAN‏

Bánh mì đã xuất hiện ở xứ ta trước cái mốc 1859, nhưng được biết đến nhiều là sau khi đội quân viễn chinh chiếm thành Gia Định. Ngoài người Pháp, cách làm bánh mì đầu tiên được người Hoa tiếp thu, sản xuất bán ra thị trường và trong số khách hàng mua bánh mì thời kỳ đó có cả người Việt : Bồi bàn, thông ngôn, thầy ký có lẽ là những người nếm bánh mì đầu tiên; Kế đó là công chức tân trào, rồi đến tầng lớp Tây học, thị dân và lần lần tỏa rộng phổ biến cả thành thị lẫn nông thôn” – Huỳnh Ngọc Trảng

Bánh mì theo chân người Pháp đến Saigon đầu tiên, xuống Nam Kỳ lục tỉnh, ra miền Bắc, sau đó mới phổ biến trên toàn quốc, cho nên khi đề cập đến bánh mì, người ta đề cập đến Saigon: bánh mì Saigon. Ta thấy những thực phẩm, những vật dụng hàng ngày mà người Pháp mang đến Việt Nam, đều được gọi kèm theo chữ tây như: khoai tây, hành tây, dâu tây, rượu tây, thuốc tây, giày tây …

Trong khi ngoài Bắc gọi bánh mì là bánh tây, thì miền Nam lúc đó đã gọi nó là bánh mì ổ (ổ như chữ ổ của bánh bông lan). Có lẽ một trong các loại bánh mì mà người Pháp du nhập sang đầu tiên là pain de champagne (bánh mì đồng quê) ổ bự, to bè, nhiều ruột, để được vài ngày hay các loại bánh mì hình tròn, hình bầu dục gọi tên là le pain rond, le complet, le bâtard…9 Banh mi 7

Ai bảo bánh mì Paris ngon

Chắc gì hơn bánh mì Sài Gòn !

Bánh mì Sài Gòn Năm bờ Uon

Nóng, thơm, bùi, béo, lại vàng ròn

Những ổ bánh mì Saigon mới ra lò còn nóng, dậy mùi thơm của bột mì nướng, vỏ giòn rụm, vàng ươm, láng lẩy bơ, nở tròn bụng, ruột trắng mịn và xốp này từ những năm 30 cho mãi đến bây giờ, vẫn là một thứ quà Saigon, mà những người dân ở miền Tây đi Saigon về lại nhà mua làm quà cho con cháu. Dù bánh mì khắp nơi đều có, ở các tỉnh đều có lò làm bánh mì, nhưng danh tiếng bánh mì Saigon đã đi vào ký ức người ta từ lâu lắm rồi. Ở cửa ngõ thành phố đi các tỉnh đầy những chỗ bán bánh mì. Bến xe xa cảng miền Đông, miền Tây, lúc nào cũng có những người đội các cần xé đựng bánh mì đến tận cửa xe bán cho khách mua.

“Hồi còn nhỏ học Tiểu học, mỗi lần bãi trường, nghỉ hè là ba anh em tôi được ba tôi dẫn đi Sài Gòn chơi, thăm bà dì ở ngã Bảy gần rạp Long Vân… và nhứt là khi về lại Mỹ Tho, trên tay luôn luôn xách tòn ten một xâu chừng chục ổ bánh mì cột dây lác có quai. Quà Sài gòn à nhen. Má tôi đem chia cho bà con chòm xóm ăn lấy thảo. Còn mấy đứa bạn hàng ngày chơi tạc lon, vít hình, bắn đạn, đá cá, đá gà, đá banh, tắm sông… cho ngoạm (cắn) một miếng thôi là đủ rồi !

Bánh mì Sài gòn mà ! Bánh mì ở đâu cũng có nhưng phải nói “Bánh mì Sài gòn” có đẳng cấp và phong độ ghê gớm lắm ! Một thứ quà bình dân đem về xa lắm ở tận trên … Sài gòn ! Sài gòn cho dù có đủ món ngon vật lạ, đủ thứ trên đời do người ở tứ xứ mang về, nhưng theo đầu óc suy nghĩ non nớt của một học sinh tỉnh lẻ (đêm buồn), chỉ có “Bánh mì Sài gòn” mới tượng trưng cho “thủ đô” Sài gòn.

Theo thời gian có lúc ngon lúc dở, tùy chỗ pha thêm bột gạo nhiều ít khác nhau : chợ Cũ, xa cảng miền Tây, xa cảng miền Đông, ngã ba Hàng Xanh ….”

9 Banh mi 8Đáp tàu khói, về quê ăn Tết

Gió bấc đầu mùa gợn sóng đêm

Ôm ổ bánh mì làm gối nhỏ

Đem về cho mẹ với cho em

Kiên Giang

Sau khi mấy ông Tây thuộc địa về nước, bánh mì ở lại, vẫn tồn tại, và lần hồi mọc rễ vững vàng, được tiếp nhận rất nồng nhiệt, ở mọi nơi, trong mọi giới. Ổ bánh mì thông dụng và tiện lợi cho việc vừa đi vừa gặm (như thơ cụ Đồ Chiểu nêu trên) ngày nay là ổ bánh mì theo hình dáng như baguette của Pháp, nhưng ngắn hơn, chỉ khoảng 30-40 cm.

Baguette là loại bánh mì đặc biệt của thủ đô Paris, hình trụ thon, dài cỡ một mét, bề ngang nhỏ, đường kính khoảng 5- 6 cm, nặng chừng 250 gam, vỏ giòn, ít ruột, phía trên mặt có cắt rãnh, thường để ăn liền trong ngày, không giữ được lâu.

Ở Saigon, nhiều đợt bánh mì được ra lò trong ngày. Bánh mì nóng được phân phối khắp đường phố, khắp ngõ hẻm Saigon sáng sáng, chiều chiều nhờ đội ngũ bán bánh mì dạo. Hoặc là những em nhỏ quảy trên lưng các túi vải bồng bột, màu mỡ gà, bên trong lồng thêm vài lớp bao bằng giấy dầu để giữ cho bánh mì nóng lâu, vừa chạy lúp xúp vừa rao : ”Bánh mì nóng đê ê ê ê …”. Hoặc những ông bán bánh mì bằng xe đạp, sau yên xe chở một giỏ cần xé, phủ kín bằng bao bố.

9 Banh mi 2

“Nhiều lúc đứng chờ bánh mì ra lò, tôi đã có dịp chứng kiến quy trình làm bánh: Bánh mì trước khi nướng là bột lấy trong những bao bột mì, được thợ nhồi cho dẻo, để cho nở rồi kéo thành từng thỏi bột nhỏ, dài. Họ khéo léo ngắt từng đoạn cho vừa với cân lượng rồi dùng dao nhỏ rạch những đường dài dọc theo ổ bánh, để khi nướng bánh mau nở.

Xong, họ sắp những ổ bánh còn là bột đó thành hàng lên những chiếc “băng” giống như “băng-ca”, kê vào miệng lò nướng rồi kéo một cái tức thì bánh trên cái “băng-ca” đó đều nằm gọn trong lò nướng. Thợ đóng cửa lò nướng lại, tăng, chỉnh độ nóng của điện sao cho bánh nướng chín vàng mà không bị khét.

9 Banh mi 3Khi đủ thời gian, ổ bánh đang nướng trong lò sẽ được những người thợ dùng những cái dầm nhỏ như cái mái chèo, xúc ra một ổ để xem độ chín. Khi bánh đã chín đều người ta dùng những dụng cụ giống như cái xẻng to mà xúc bánh ra, đổ thành đống trên bàn, mỗi lần xúc chừng chục ổ bánh nóng hôi hổi, sờ vào phỏng tay như chơi!”- Hoàng Đức

Những lò bánh mì ở Saigon lúc nào cũng có đông người chờ lấy bánh mới: hoặc là những người bán lẻ cần một số lượng lớn, hoặc là những người chỉ cần mua một vài ổ, nhưng muốn mua thẳng từ lò. Cầm ổ bánh mì nóng hổi mới ra lò, người ta hay bẻ cái đầu giòn giòn ăn liền tại chỗ. Bánh mì nóng giòn ăn không cũng ngon, nhưng bánh mì không cũng có nhiều cách để ăn lắm.

Ăn bánh mì theo ông Tây, bà đầm từ thời thuộc địa là ăn bánh mì với fromage, trứng (omelette, oeufs au plat), thịt nguội (paté, jambon, saucisse à), beurre, mứt trái cây(confiture) như dâu, cam, nho àhay chấm sữa nóng cho bữa ăn sáng. Dùng bánh mì ăn kèm với súp (soupe), bí tết (bifteck), ra gu (ragout)à trong bữa ăn tối.

9 Banh mi 4

Tuy cũng ăn giống như vậy, nhưng người Saigon đã dần dà cải tiến cho hợp với khẩu vị của mình như : Ăn bánh mì với những miếng phô mai “Đầu con bò cười (La vache qui rit)”, phối hợp thêm chuối già. Ăn sáng bằng bánh mì trét bơ mặn Bretel, rắc chút đường cát trắng; Bánh mì chấm sữa nóng, pha thêm một chút cà phê cho có mùi thơm hay ăn bánh mì trét bơ chấm cà phê sữa nóng; Bánh mì chấm sữa đặc có đường hiệu Ông Thọ hay Con chim

Bánh mì gốc Tây, đến Saigon được cho kết duyên với các món ăn, gốc gác từ các nước khác, đã được Việt Nam hóa như: Cà ri gà nấu bằng nước cốt dừa và sả, trong khi các loại cà ri Ấn Độ nấu bằng sữa chua (yaourt); Bò kho cách hầm giống như bò nấu xốt vang của Tây (boeuf bourguignon), nhưng có thêm mùi ngũ vị hương; Hay ăn bánh mì với các món Tàu là phá lấu, 9 Banh mi 9lạp xưởng, xá xíu, thịt quay, xíu mại…

Vân Tiên ngồi dựa gốc dừa

Tay cầm chai rượu miệng nhai bánh mì

Nguyệt Nga mới hỏi ăn gì ?

Vân Tiên mới nói bánh mì thịt quay !

Cách ăn bánh mì còn được Saigon hóa, phong phú thêm một bậc ở cách chế biến là kẹp vào trong bánh mì phần “nhân“ kiểu cách rất Saigon, gọi là bánh mì kẹp thịt Saigon hay bánh mì thịt Saigon.

Bánh mì thịt Saigon xác định được nét đặc biệt và hương vị riêng của mình, phản ảnh thị hiếu ăn uống và sự sáng tạo của dân chúng : “Bánh mì với đặc tính xốp, thẩm thấu nước nên ngon khi kẹp bánh mì thịt, pa tê hay thậm chí kẹp miếng ốpla ở giữa vẫn ngon hơn khi ăn kiểu Tây, bánh ra bánh và thịt ra thịt“ – Phạm Công Luận

Phần nhân của bánh mì thịt Saigon gồm ba nhóm :

1/- Loại thịt kẹp (bỏ, nhét) vào bên trong quyết định tên gọi của bánh mì. Gọi chung là thịt nhưng có thể là thịt heo, thịt gà, thịt bò, cá hay trứng. Trứng thường làm kiểu ốp la chiên sẵn.

Cá là cá hộp xốt cà chua (ở VN ngày xưa có hiệu cá mòi Sumaco của Maroc, ngày nay có hiệu cá nục Ba cô Gái của Thái Lan). Thịt bò xay trộn sả ớt bằm nhuyễn xiên que nướng. Thịt gà thường làm kiểu chà bông hay quay. Thịt heo được sử dụng nhiều nhất, với nhiều cách chế biến khác nhau: Từ thịt heo nướng, thịt xá xíu, thịt quay, thịt ba chỉ buộc dây bó khoanh, da nhuộm màu đỏ cam, thịt thăn heo chà bông…qua xíu mại (thịt heo bằm xốt cà chua), nem nướng, chả lụa, giò thủ… qua ba tê gan, phá lấu (lòng heo khìa), bì (da heo trộn thịt heo chiên xắt sợi)…

9 Banh mi 5

2/- Các loại rau : Dưa leo thái mỏng, ngò (rau mùi), đồ chua, hành tây, cọng hành lá, ớt… Bà Nguyễn Thị Tịnh, chủ nhân bánh mì Hòa Mã nó : “Người miền Nam thường thích cái gì cũng có tí rau. Vì vậy ổ bánh mì được cho thêm vài lát dưa leo, củ cải trắng, cà rốt cắt sợi ngâm chua, thêm vài cọng hành, ngò để có hương thơm, vài khoanh ớt cay vừa ăn vừa hít hà mới khoái “

3/- Gia vị như : Sốt mayonnaise, xì dầu, nước mắm pha, tương đen, tương ớt, muối tiêu…
Ở các chỗ bán bánh mì, các nguyên liệu kể trên được bày biện sẵn sàng phục vụ thực khách.

Bánh mì thường được nướng giòn từ trước. Khi có khách hỏi mua một ổ bánh mì đặc biệt chẳng hạn, người bán hàng lẹ tay lấy ổ bánh mì, xẻ đôi, một bên quệt qua quệt lại chút sốt mayonnaise hay bơ, một bên trét ba tê gan, rồi nhét chả lụa, thịt nguội à cho đều, 9 Banh mi 6rồi cho thêm miếng dưa leo xắt mỏng, chút đồ chua, vài cọng ngò, vài khúc hành lá chẻ nhỏ, vài miếng ớt, chan chút xì dầu, rắc miếng muối tiêu lên trên, kẹp lại, đặt trên tờ giấy cắt vuông, gói lại, giao cho khách đang đợi.

Các động tác của họ rất nhịp nhàng, thành thạo. Nhìn thấy dễ như vậy, nhưng cách xắt thịt, chả dày hay mỏng vừa đủ, sự gia giảm số lượng bơ, sốt, ba tê, ớt… Rắc bao nhiêu muối tiêu, xì dầu thì vừa ăn sẽ quyết định “ phẩm chất “ của từng hàng bánh mì.

Cắn một miếng bánh mì giòn rụm, vỏ bánh mì rớt xuống, đủ mùi: mằn mặn của thịt, chả, ba tê , ngọt ngọt, chua chua của đồ chua, mát mát của dưa leo, hành ngò à lan khắp vị giác- Đầy đủ chất bột, chất đạm, rau củ, gia vị: Bánh mì thịt Saigon là món ăn có hết các điều kiện đó!

Tr cuoi 5Ngồi buồn gặm ổ bánh mì

Mùi thơm chả quế thầm thì bên tai

Bánh mì hương vị mặn mà

Bỏ tình anh gặm mì gà ba-tê

Bánh mì xá xíu ai chê

Lại thêm xíu mại cho “phê” cõi người

”Xì dầu” anh xịt đã đời

Thừa thiên “ớt hiểm” cho vừa xót xa

Tr cuoi 2Bánh mì thịt nguội có hành

Mua năm tặng một cả làng anh quơ

Cho dù người có thị phi

Yêu đời anh “xực” bánh mì mà thôi…???

Đủ chất bột, chất đạm, rau củ; gia vị. Đủ năng lượng cho một bữa ăn, dù là sáng, trưa , chiều hay tối. Bánh mì thịt Saigon phục vụ đủ mọi giai cấp, mọi tầng lớp trong xã hội. Nó lại thích hợp với hầu bao hạn chế của người bình dân. Tô phở, dĩa cơm, hộp xôi đều mắc tiền hơn một ổ bánh mì thịt. Nhưng cũng có những người lúc túi tiền quá eo hẹp, họ ăn bánh mì không xịt xì dầu hay rắc muối tiêu cho qua bữa.

Thành ra, cũng có người lâu lâu lại thèm ăn bánh mì nướng giòn chấm xì dầu pha loãng với nước, đường, chanh, xắn chút ớt cay cay. Còn những người lao động nghèo, muốn cho chắc bụng thì mua bánh mì chấm hay bẻ thành miếng nhỏ bỏ vào nước lèo của tô phở, tô mì, tô hủ tíu … để ăn no luôn.

Nhớ lai mấy năm ngay sau biến cố 1975, thời kỳ “bao cấp“, thời kỳ mà khẩu phần lương thực là gạo mốc ăn độn với khoai lang, bo bo và bột mì (bột mì du nhập từ các nước xã hội chủ nghĩa anh em có mùi mối mọt, mùi cứt chuột…), người ta “xếp hàng cả ngày“ để đổi bột mì này với mì vắt vụn hay bánh mì chai cứng “chọi chó cũng lỗ đầu“ do các lò bánh mì công tư hợp doanh cung cấp. Thời kỳ kinh tế tư nhân bị tiêu diệt, thời kỳ mà Saigon lâm vào tình cảnh “đói“, kiệt quệ, khủng hoảng tinh thần, thiếu thốn đủ thứ, có được chút đường thẻ (đường tán) người ta ăn với thứ bánh mì trên một cách ngon lành cho đỡ thèm chất ngọt, chất bột.

9 Banh mi 10Loại bánh mì hợp tác xã này để chừng nửa ngày là khô queo, không nhá nổi, các bà nội trợ Saigon bèn cắt ổ bánh mì ra nhiều lát đem hấp trong xửng như hấp xôi. Bánh mì mới hấp ra phải ăn liền mới ngon, lúc còn nóng bánh dai nhưng mềm, trét mỡ hành, cuốn xà lách và rau thơm, chấm nước mắm ớt chua ngọt, thả lưa thưa vài cọng đồ chua. Chính ra món bánh mì hấp có từ lâu, là món ăn chơi người ta bán ở mấy chợ. Một dĩa bánh mì hấp gồm vài lát bánh mì, trên mặt có thể là nhân thịt heo bằm trộn củ sắn, hành tây hay nhân bì trộn thính và thịt heo xắt chỉ, trét mỡ hành. Bì có trộn thịt là sang rồi. Bánh mì bì rẻ tiền bán cho nhà nghèo chỉ có da heo trộn thính nên ăn dai dai, cho chút mỡ hành, chan nhiều nước mắm pha cho thấm vào ổ bánh mì.

Trước năm 1975, những học sinh tiểu học của nhiều trường công lập, đến giờ ra chơi, được phát cho một khúc bánh mì không và một ly sữa bột, theo chương trình tài trợ của chính phủ Việt Nam Cộng Hòa. Ăn bánh mì chấm sữa riết cũng ngán, đám học trò nhỏ vo ruột bánh mì thành cục bột nhỏ chọi nhau chơi !

Giới học sinh, sinh viên thường dùng những chữ: “cơm tay cầm“, ”thổi kèn“ hay gặm để ám chỉ chuyện ăn bánh mì. Cơm tay cầm cho thấy bánh mì rất phổ thông. Động tác nhai bánh mì khá giống động tác của người thổi kèn harmonica. Còn động từ gặm để tả việc ăn một món ăn nào không lấy gì làm khoái khẩu cho lắm (Bánh mì ở đây không phải là bánh mì nóng giòn mới ra lò, có thể đã để lâu, ỉu mềm hay khô khốc, ăn xong phải uống nhiều nước, thành ra no lâu !).

Có những lúc cạn tiền, nhẵn túi, đói meo, thường là cuối tháng, các cô cậu sinh viên chỉ có khả năng mua bánh mì chan nước xíu mại, người bán thương tình cho thêm miếng dưa leo hay cọng ngò hoặc là mua bánh mì trét tương đen, thứ tương ăn phở, thêm chút đồ chua, thế cũng ngon chán!

Còn những lúc trốn học với đám bạn, mỗi đứa thủ sẵn một ổ bánh mì thịt gói trong giấy nhựt trình, một bịch trà đá có ống hút, vô rạp xi nê vừa ăn, vừa xem phim,9 Banh mi 13 rồi tán dóc, dzui không gì sánh bằng! Nếu nói bánh mì đi theo ta suốt quãng đời đi học cũng không phải là nói quá !

Còn bây giờ anh khác thằng nhóc lắm

Ngồi xổm lan can và gặm bánh mì

Chờ áo trắng tan trường ơi áo trắng

Anh trải thơ tình để lót bước em đi

Bùi Chí Vinh

Saigon là nơi khai sinh ra bánh mì thịt : một món ăn của đường phố, một món ăn của vỉa hè với nét độc đáo riêng biệt, không phải nơi nào cũng có thể có được! Sáng, trưa, chiều hay tối, ngồi lề đường, nhai ổ bánh mì, uống ly cà phê, ngắm dòng người và xe cộ qua lại là một thói quen của người Saigon. Bởi vậy, một trong những đặc điểm của Saigon là có vô số kể các xe bánh mì lề đường hiện diện ở bất cứ đầu con hẻm nào, ở bất cứ đầu con đường nào, ở bất cứ giờ nào trong ngày, ở bất cứ địa điểm nào trong thành phố: trường học, nhà thương, công sở, bến xe à Ta đọc bốn đoạn văn sau đây nói về những xe bán bánh mì ở Saigon :

“Như bánh cuốn, phở, xôi, bún, bánh mì là thức ăn không thể thiếu của nhân dân Sài Gòn. Bánh mì là thứ người ta có thể ăn mọi lúc, ở mọi chỗ, có thể dễ mang theo. Bánh mì có mặt suốt ngày, từ sáng tinh sương đến đêm khuya, và dễ dàng tìm thấy ở bất cứ đầu đường, góc phố nào của Sài Gòn. Đêm khuya khi những tiệm ăn đã đóng cửa, không còn hủ tíu, phở, chè thì xe bánh mì với ngọn đèn leo lét vẫn một mình thức trên vỉa hè đón đợi những khách cần ăn khuya.

“Xe bánh mì truyền thống thường bao giờ cũng có chiều ngang chừng tám tấc đến một thước, rộng chừng năm – sáu tấc. Nửa trên ba phía là kiếng, trưng nào bánh, nào thịt, nào gia vị để nhận vào ổ bánh. Nửa dưới đóng kín thường có một bếp than. Bánh lúc nào cũng nóng. Bánh nhận đủ sắc màu ẩm thực quốc tế bên trong: 9 Banh mi 11Xíu mại, thịt quay, pâté, xá xíu, lòng heo, lòng bò khìa, phô mai, thịt ba rọi,…Nhiều xe bánh mì trông đơn sơ vậy, nhưng nổi tiếng cả vài chục năm, ngay một góc đường, hoặc trước một căn nhà.”

“Còn bánh mì thịt Bưu Điện Sài Gòn thì từ lâu đã là một thương hiêu của Việt Nam. Ổ bánh nhỏ vừa một người ăn hình như làm ra chỉ để bán bánh mì thịt. Mấy xe bánh mì thịt ở đây hình thức trang trí chiếc xe trông như nhau. Nội dung và chất lượng ổ bánh mì đến giá cả không có gì khác, chẳng qua ai quen đâu mua đó mà thôi. Khách đi đường, các bác taxi, các thầy cô làm trong bưu điện, các công chức tòa Đô Chánh… là thực khách trung thành của bánh mì ở đây.

Bánh mì Bưu Điện Sài Gòn một thời tạo ra kiểu ăn bánh mì thịt của người Việt, khiến nhiều ông Tây bà Đầm về nước mà còn nhắc còn thèm. Nên nay còn có nhiều ông Tây du lịch đến Sài Gòn tìm ăn bánh mì thịt, gọi là kiểu Sài Gòn, như là món ăn có “truyền thống Saigòn” vậy. Xe bánh mì thịt với kiểu cách Bưu Điện Sài Gòn sau nầy trở thành mô típ chung cho xe bán bánh mì thịt ở miền Nam. Đi về tỉnh bạn sẽ bắt gặp trước nhà lồng chợ, cửa trường học, bên hông nhà thương, tại bến xe đò… hình ảnh những chiếc xe bánh mì thịt kiểu Bưu Điện Sài Gòn quen thuộc.” – Trần Văn Chi

Hồi đó, trước cửa Bưu Điện Sàigòn có hai quầy bán bánh mì mà người ta quen gọi là bánh mì Bưu điện, quầy nằm bên phải hình như có tên là Hương Lan (Nguyễn Văn Ngãi), bán những ổ bánh mì con cóc nhỏ trét sốt mayonnaise,

9 Banh mi 12kẹp jambon, xúc xích, thêm vài lát dưa leo ngâm giấm (cornichon của Tây, pickled cucumber của Mỹ),và đặc biệt là thịt gà quay xé nhỏ

Nhắc tới ổ bánh mì được làm ngắn, nhỏ lại và tròn như con cóc, kẹp nhân thịt gà quay xé nhỏ của bánh mì Bưu Điện, thì ta cũng không quên nhớ lại tiệm bánh mì con cóc và thịt gà chà bông, có vị ngọt ngọt, mặn mặn rất ngon, nổi tiếng thời đó là Nguyễn Ngọ trên đường Trần Hưng Đạo, quận Nhứt, thời phong trào nuôi gà Mỹ (gà công nghiệp) rộ lên ở các trại chăn nuôi ngoại ô, khoảng sau 1965.

Nói về các tiệm bánh mì lâu năm ở Saigon, phải nói đến tiệm bánh mì Hòa Mã. Năm 1954, vợ chồng thi sỹ Lê Minh Ngọc (tác giả tập thơ Hoa Thề, được Giải Thưởng Văn Chương Việt Nam Cộng Hòa, bộ môn Thơ, trước năm 1963) và bà Nguyễn Thị Tịnh di cư vào Nam. Trước đó, bà Tịnh đã làm cho hãng thịt nguội chuyên cung cấp cho các nhà hàng Pháp ở Hà Nội.

Khi vào Sài Gòn, hai ông bà đã có sẵn ý tưởng mở cửa hàng bán bánh mì, thịt nguội để phục vụ cho người Việt trong khu vực. Năm 1958, cửa hàng bánh mì thịt nguội mang tên Hòa Mã ra đời tại Phan Đình Phùng (nay là Nguyễn Đình Chiểu, Q.3). Sau đó hai năm, tiệm dời về số Cao Thắng, cho đến nay vẫn là tiệm bán bánh mì nhỏ với bảng hiệu cũ kỹ, 9 Banh mi 14phai màu theo năm tháng, trông giống như một tiệm nước trong Cholon. Tiệm tồn tại trên nửa thế kỷ kể từ ngày thành lập.

Ban đầu, tiệm cũng bán bánh mì riêng, thịt nguội riêng, ăn tại chỗ hoặc mang về. Nhưng người mua thường là công chức, thợ thuyền, sinh viên, học sinh không có nhiều thời gian vào buổi sáng để nhẩn nha ngồi ăn ở tiệm. Thế là Hòa Mã làm ổ bánh mì vừa đủ cho suất ăn sáng dài hơn gang tay, nhét thịt, chả lụa, pa-tê vào giữa để người mua tiện mang theo vào nơi làm việc, lớp học. Cho nên nhiều người cho Hòa Mã là tiệm đầu tiên bán những ổ bánh mì thịt kiểu Sài Gòn.

Trong khu vực Bàn Cờ, ngoài tiệm bánh mì Hòa Mã, còn phải kể đến tiệm bánh mì Hà Nội cũng thuộc loại nổi tiếng thâm niên, với cơ sở khang trang, sạch sẽ, ngày nay tọa lạc tại 83-85 đường Nguyễn Thiện Thuật, phường 8, quận 3.

Cũng như chủ nhân bánh mì Hòa Mã, với nghề làm thịt nguội, gia đình ông Lê Văn Đối từ Hà Nội di cư vào Nam, quyết định mở cửa hiệu bánh mì đồ nguội trên đất Sài Gòn, đặt tên là bánh mì Hà Nội để làm kế mưu sinh. Lúc đầu quán nhỏ, vài bàn ghế lụp xụp nhưng bánh mì nóng giòn, dọn bên cạnh dĩa jambon, chả lụa, patê , dưa leo, cà chua, ớt đỏ và sốt mayonnaise tiệm tự làm để riêng. Món đặc biệt của tiệm ngày trước là gà rút xương dồn thịt, jambon và nấm hương. Bánh mì Hà Nội bây giờ trở thành một cửa hàng ăn uống rộng lớn, bán thêm bánh mì kẹp thịt mang đi, bánh ngọt, xôi chè…

Có lẽ không nơi nào có nhiều chỗ bán bánh mì thịt như Saigon ! Đại loại cũng chừng đó nguyên liệu, nhưng mỗi tiệm, mỗi xe bánh mì có một tính cách, một gout riêng, không nơi nào giống nơi nào, hầu như dân Saigon ai cũng có một chỗ “ruột“ để mua bánh mì mà mình cho là ngon, Tr an uong 6người ta ăn chỗ nào thì quen chỗ đó, vì lâu lâu mua đại một chỗ nào đó, xui xui gặp bánh mì dở, nhá không trôi, nhưng cũng có khi hên, bất ngờ khám phá ra một chỗ bán bánh mì ngon mới, không biết trước được.

Hồi trước, các xe bánh mì đậu ở một chỗ như đầu hẻm, hông chợ, gốc cây, trước cửa trường học… Còn bây giờ, chẳng biết từ lúc nào, các xe bánh mì trở thành hàng rong, đi bán dạo khắp nơi, mà nghe đâu họ lại không rao mới kỳ !!!

Các xe bánh mì đẩy lưu động này là một trong những phương tiện mưu sinh, cho không biết bao nhiêu người nghèo ở Saigon. Chỉ cần chút vốn để sắm chiếc xe bánh mì đẩy có tủ kính, còn bánh mì không, thịt nguội, chả lụa… được chủ lò cho thiếu gối đầu: bán xong rồi mới trả tiền thì phải ! Họ tảo tần, chắt chiu, góp nhặt từng đồng để lo cho gia đình mình.

Bánh mì ở Saigon hiện nay phải nói là phát triển đến chóng mặt: thiên hình, vạn trạng về “hình thức“ cũng như “nội dung“. Ngoài vô số kể những xe bánh mì đẩy rong ruổi khắp nẻo Saigon, những xe bánh mì ngon nổi tiếng, tọa lạc tại một vị trí cố định cũng rất nhiều. Ta còn phải nói đến số lượng các tiệm bánh mì mọc lên như nấm !

Bánh mì giờ bán trong các tủ kiếng sáng choang, của các tiệm bánh mì trang trí lịch sự, bắt mắt, có máy lạnh, có wifi miễn phí, nhân viên mặc đồng phục, phong cách phục vụ chuyên nghiệp. thích hợp cho các dịch vụ gặp gỡ làm ăn hay hẹn hò. Các tiệm trang bị đầy đủ lò nướng, quầy bếp, tủ trữ lạnh… bảo đảm vệ sinh, sạch sẽ. Mỗi phần bánh mì được đựng trong túi giấy, có khăn giấy và tăm. 9 Banh mi 15Bánh mì thịt giờ được bán theo hình thức món ăn nhanh (fastfood) trong các tiệm bánh mì hiện đại…

Phải nói thêm loại bánh mì thịnh hành của Saigon bây giờ là “bánh mì tươi . Bánh mì làm tại chỗ, khi khách gọi, thợ mới nướng trong lò điện nhỏ, mỗi mẻ chỉ chừng chục ổ, để bảo đảm sự tươi mới của bánh. Bánh bưng ra còn nóng hổi, đặc ruột, không giòn như bánh mì thường, thơm mùi bơ phưng phức. Để sản xuất loại bánh mì tươi này, tiệm có công thức riêng và nguyên liệu đặc biệt nhập cảng từ Pháp

Theo anh Kevin Trần, điều hành tiệm Bánh mì Saigon thì : ”Khách muốn giữ bánh mì cho lâu hư, thì mua về nên để bánh trong bao nylon cột lại, cho vào ngăn đá tủ lạnh. Mỗi khi muốn dùng để ra ngoài chừng 5 phút, rồi đặt vào lò có sẵn hơi nóng trong vòng 3 phút, đủ để bánh mì tươi giòn lại. Tuyệt đối không nên nướng lại vì độ nóng sẽ làm bánh mì bị cứng, và đưa vào miệng nhai thì bánh bị bể, rơi ra “. (theo Xuân Hương)

Yên Huỳnh chuyển tiếp

NHÀ MỒ PETRUS KÝ LẶNG LẼ GIỮA SÀI GÒN

Logo nhan vat 1

9 Petrus Ky 3HỒN XƯA, NHÀ XƯA

TRƯƠNG VĨNH KÝ

LẶNG LẼ GIỮA SÀI GÒN

Ở góc ngã tư Trần Hưng Đạo – Trần Bình Trọng (Q.5) có một khu đất rộng hơn 2.000m2 được bao quanh bởi vách tường cao với cổng ra vào mang số 520 đường Trần Hưng Đạo.

Nhà bác học thế giới Trương Vĩnh Ký học ngoại ngữ siêu phàm

Nhà bác học Trương Vĩnh Ký theo Tây học, đạo Thiên Chúa nhưng chiếc cổng nhà ông khi tạ thế lại có kiến trúc theo kiểu tam quan của các ngôi chùa Phật giáo: một cửa chính ở giữa và hai cửa phụ nhỏ hơn hai bên, khiến không ít người lầm tưởng đây là cổng ra vào của một ngôi đình, ngôi miếu cổ kính.

“Xin hãy thương tôi, ít ra là những bạn hữu của tôi”

Cổng được xây dựng có ba tầng mái, lợp ngói ống, những góc mái cong lên giống như những tàu đao của các đình, chùa trên đất Bắc. Tuy nhiên khi nhìn kỹ, người ta sẽ thấy một cây thánh giá trang trí trên nóc cổng.

9 Petrus Ky 1Ngay sau cổng tam quan là một căn nhà xây dựng theo hình bát giác, với diện tích khoảng 50m 2. Căn nhà xây theo kiểu Pháp, được trang trí với các họa tiết Đông Tây kết hợp rất hài hòa và mỹ thuật.

Ngói vảy cá được lợp trên tám cạnh mái của căn nhà. Trên những đường viền nối các mái đều trang trí đắp nổi hình rồng theo kiểu long hồi, với đuôi rồng hướng lên nóc mái, thân rồng uốn lượn theo đường viền, đầu rồng bên dưới ngước lên tạo nên những tàu đao kèm với biểu tượng thánh giá… Trong tám cạnh của căn nhà, ngoài ba cạnh là cửa vào căn nhà, còn lại là những bức tường có trổ ô thông gió.

Không phải ai cũng biết có một thân phận đặc biệt đang yên nghỉ bên trong căn nhà hình bát giác này vì đây là nhà mồ của Trương Vĩnh Ký.

Chính Trương Vĩnh Ký đã đích thân thiết kế và coi sóc việc xây dựng nhà mồ cho mình cho đến khi ông tạ thế. Trên nóc nhà mồ còn chạm dòng chữ: “Decembre 1898” (tháng 12 -1898) cũng là năm ông mất.

Trên cửa nhà mồ quay ra đường Trần Hưng Đạo có dòng chữ Latin: “Miseremini Mei Saltem vos Amici Mei” (tạm dịch : Xin hãy thương tôi, ít ra là những bạn hữu của tôi), nói lên ước nguyện cuối đời của Trương Vĩnh Ký khiến người ta nhớ đến hai câu thơ của Nguyễn Du: “Bất tri tam bách dư niên hậu, Thiên hạ hà nhân khấp Tố Như ?” 9 Petrus Ky 2(tạm dịch: Không biết ba trăm năm sau, có ai trong thiên hạ khóc cho Tố Như không ?).

Còn trên cửa nhà mồ quay ra đường Trần Bình Trọng có ghi dòng chữ Latin : “Fons Vitae Eruditio Possidentis” (tạm dịch : Tri thức là nguồn sống cho ai sở hữu nó) nói lên sự đam mê khám phá tri thức lúc sinh thời của nhà bác học họ Trương.

Ba phần mộ nằm phẳng trên đất

Trong nhà mồ, ngay chính giữa căn nhà là ba phần mộ được lát bằng phẳng với nền nhà, với ba tấm đá khác màu có chiều rộng khoảng 1m, dài khoảng 2m, nằm dọc trước đài thờ sát tường cuối nhà. Mộ Trương Vĩnh Ký ở chính giữa, là phiến đá trắng đã ngả sang màu vàng nhạt, được trang trí viền chung quanh bằng một dây lá, không có hoa đơn giản.

Bên trong phiến đá khắc dòng chữ cực kỳ đơn giản: “J.B Petrus Trương Vĩnh Ký” (hai chữ viết tắt là tên thánh Jean Baptiste Pétrus của Trương Vĩnh Ký), bên dưới là dòng chữ Pháp: “Professeur de langues” (tạm dịch : Nhà bác học về ngôn ngữ).

Trên bia mộ này không ghi ngày tháng năm sinh của ông (6-12-1837) nhưng lại ghi rõ ngày ông mất 1-9-1898. Nằm bên phải mộ Trương Vĩnh Ký là mộ phần của vợ ông, bà Vương Thị Thọ, đã có nhiều chỗ bị tróc hỏng.

9 Petrus Ky 5Mất sau chồng đến chín năm, nhưng bia mộ bà Vương Thị Thọ lại bị thời gian làm phai mòn nhiều hơn. Bà yên nghỉ dưới phiến đá màu nâu đỏ đã ngả màu sậm có nhiều vết nứt, vỡ cùng năm tháng.

Giữ đúng đạo “xuất giá tòng phu” xưa, dòng đầu trên bia mộ cụ bà mang tên chồng là Maria Trương Vĩnh Ký. Dòng nhỏ dưới mới khắc tên mình là Vương Thị Thọ mất năm 1907 và không trang trí một hoa văn nào ngoài hình cây thánh giá.

Nằm bên trái cha, tình trạng bia mộ người con Trương Vĩnh Thế cũng bị nhiều vết hư hại của thời gian. Cao phía bên trên phần mộ của Trương Vĩnh Ký, trần nhà mồ được vẽ hình một con lân mã chở hà đồ đang vờn trong vòng tròn mây gió. Hình ảnh tám con rồng trên nóc và con lân mã chở hà đồ trên trần trong nhà mồ như muốn nói lên chủ trương vẫn lưu giữ nền tảng phương Đông của nhà bác học họ Trương…

Ngôi nhà Sài Gòn cổ 129 năm do chính Trương Vĩnh Ký xây dựng

Bên ngoài nhà mồ, phía bên phải cổng phía đường Trần Hưng Đạo, trên khuôn viên khu đất còn lại có một ngôi nhà mái lợp fibrô ximăng giả ngói. Trên nóc có trang trí hình tượng trái bầu hồ lô với dòng chữ “6 Decembre 1937” (6-12-1937).

Theo con cháu cụ Trương, ngôi nhà này do đích thân Trương Vĩnh Ký chỉ huy xây dựng ven bờ kênh Bến Nghé, nằm bên đại lộ Gallieni, nay là đường Trần Hưng Đạo để đọc sách, 9 Petrus Ky 6dạy học trò cũng như làm việc những ngày cuối đời. Vùng đất này ngày xưa gọi là Chợ Quán, quê vợ Trương Vĩnh Ký.

Căn nhà hiện nay vốn được trùng tu lại từ năm 1937, nhân dịp lễ giỗ lần thứ 39 của Trương Vĩnh Ký, chỉ xây lại tường bao quanh thay cho vách ván trước đây. Bên trong nhà vẫn giữ lại bộ khung gỗ của kiểu nhà xuyên trính, có ba gian hai chái, với 24 cây cột gỗ, khá quen thuộc trong dân gian Việt Nam.

Gian giữa căn nhà là một hương án đơn sơ thờ tượng bán thân của Trương Vĩnh Ký bằng thạch cao, sơn đen, giữa hai bóng đèn điện đặt hai bên trái phải. Trên tượng là sắc phong của vua nhà Nguyễn ban cho Trương Vĩnh Ký.

Mặt tiền hương án là hai tủ kính đặt đối xứng hai bên trái phải, trước đây vốn là nơi lưu giữ hình ảnh và khoảng 120 quyển sách và bản thảo của Trương Vĩnh Ký để lại, nhưng một số đã tặng cho Viện Khảo cổ miền Nam và một số khác đã chuyển sang Pháp cho thân nhân tiếp tục lưu giữ trong năm 1975.

Cao hai bên hương án là cặp câu đối khắc chìm trên đôi liễn hình máng xối mang nội dung chủ trương “văn dĩ tải đạo” (văn vốn để chở đạo lý) của Trương Vĩnh Ký. Chiếm trọn phân nửa hai gian trái phải là hai căn buồng nhỏ, vách ván, vốn là phòng ngủ của gia đình họ Trương xưa nay. Phần còn lại rộng rãi của căn nhà là nơi làm việc, đọc sách, dạy học và tiếp khách xưa kia của Trương Vĩnh Ký.

9 Petrus Ky 4Căn nhà vẫn còn giữ được dàn cửa gỗ cổ cưa làm theo kiểu “thượng song, hạ bản” (trên là chấn song, dưới là tấm ván), giúp nội thất căn nhà vừa sáng sủa khi đóng cửa cũng như mát mẻ trong mùa nóng và ấm áp trong mùa lạnh.

Ngôi nhà gỗ này hiện là nơi cư ngụ của gia đình ông Trương Minh Đạt, vốn là cháu gọi Trương Vĩnh Ký là ông cố, có trách nhiệm trông nom di tích của tiền nhân. (Ngoài ra, trong khuôn viên khu đất hiện nay còn khoảng 60 ngôi mộ lộ thiên, không có nhà mồ, của dòng họ Trương Vĩnh và một căn nhà khác).

Trở ra đường Trần Hưng Đạo, bất cứ người khách nào đến viếng di tích Trương Vĩnh Ký cũng đều có cảm giác bùi ngùi khi không thấy bất cứ tấm bảng chỉ dẫn nào cho biết đây vốn là nơi yên nghỉ của Trương Vĩnh Ký – một người Việt Nam đã sử dụng thông thạo 26 ngoại ngữ sẵn sàng hội nhập cùng khu vực và thế giới, từng được vinh danh một trong 18 nhà bác học của cả hành tinh trong thế kỷ 19.

H1: Cổng vào nhà mồ Trương Vĩnh Ký trên đường Trần Hưng Đạo, Q5

H2: Nhà mồ Trương Vĩnh Ký, cửa hướng ra đường Trần Bình Trọng

H3: Hương án thờ Trương Vĩnh Ký H4: Mộ phần Trương Vĩnh Ký. Chính giữa là tấm đá trắng đã ngả vàng nhạt, trang trí quanh viền bằng một dây lá (không có hoa) đơn giản, trong vòng dây lá đó được khắc vài dòng chữ: “Ci-git J.B Truong Vinh Ky, Professeur de Langues Orientales, Décédé J le 1er Septembre 1898 dans sa 62 anneé”9 Petrus Ky 7 (Nơi an nghỉ J.B Petrus Trương Vĩnh Ký, hai chữ viết tắt là tên thánh Jean Baptiste. Giáo sư ngôn ngữ Đông phương. Mất ngày 1.9.1898, thọ 62 tuổi)

H5: Hình vẽ lân mã chở hà đồ trên trần nhà mồ Trương Vĩnh Ký H6: Mộ phần bà Vương Thị Thọ

H7: Mặt tiền nhà của Trương Vĩnh Ký. Quần áo phơi ngay trước hàng hiên nhà là của một hộ dân không thuộc dòng họ Trương Vĩnh Ký ở sau năm 1975 (theo Hồ Tường)

Phan Tất Đại chuyển tiếp

Logo bay gio ke

9 Le Ngoc Han 1GIẢI OAN CHO

CÔNG CHÚA NGỌC HÂN

– Nguyễn Thế Thịnh

Cuộc đời của Ngọc Hân tài sắc từ lúc còn là công chúa đất Thăng Long đến khi làm Bắc cung hoàng hậu Phú Xuân không hề bình lặng. Khi qua đời, vẫn còn hai nghi án lấy vua Gia Long và đầu độc chồng là hoàng đế Quang Trung khiến bà tổn hại thanh danh và hậu thế tốn nhiều giấy mực.

Duyên rồng – phụng

Lê Ngọc Hân sinh ngày 27 tháng 4 năm Canh Dần (1770) tại kinh thành Thăng Long. Theo Lịch triều tạp kỷ và Hoàng Lê nhất thống chí thì bà là con gái thứ 9 của vua Lê Hiển Tông, còn Ngự chế ngọc phả ký thì chép bà là con thứ 21. Ngọc Hân là công chúa có tài sắc hơn cả trong số các cô con gái của vua.

Tháng 5/1786, tướng nhà Tây Sơn là Nguyễn Huệ ra Bắc “phù Lê diệt Trịnh” tới yết kiến vua Hiển Tông và được vua phong tước Công. Ngọc Hân vâng mệnh vua cha kết duyên cùng Nguyễn Huệ. Khi đó Ngọc Hân mới 16 tuổi, còn Nguyễn Huệ 33 tuổi và đã có nhiều người vợ. Mối nhân duyên này đời sau kẻ cho là cuộc hôn nhân mưu đồ chính trị, người nói đó là nhân duyên trời định; người bảo gượng ép, kẻ bảo yêu từ cái nhìn đầu tiên…

… Sau hôn lễ của Nguyễn Huệ và Ngọc Hân vài ngày, vua Lê Hiển Tông qua đời, nội tình nhà Lê xảy ra9 Le Ngoc Han 8 nhiều chuyện tranh giành khiến Nguyễn Huệ nhiều lúc muốn bỏ Thăng Long để vào Thuận Hóa, nhưng cuối cùng đành nuốt giận.

Đến ngày đưa linh cữu vua Lê Hiển Tông, Nguyễn Huệ cưỡi voi, đem ba ngàn quân hộ tống từ cung xuống bến đò, rồi chờ lễ rước từ cung xuống thuyền đâu vào đó mới quay trở lại.

Tang lễ xong, Nguyễn Huệ nói : “Tiên đế có 30 người con trai, ngày báo hiếu chỉ có một người con gái, nào có ai giúp đỡ mảy may ? Người xưa bảo, con gái làm rạng rỡ cho nhà cửa, quả đúng thật”. Công chúa đáp: “Nhờ công đức của thượng công, thiếp được báo hiếu với hoàng khảo, mở mặt với anh chị em. Tục ngữ vẫn nói: Trai không ăn mày vợ, gái phải ăn mày chồng chính là thế đó!”.

Qua cách ứng xử nói trên, đủ biết hai người đã sớm tâm đầu ý hợp. Theo sử chép thì ngay cả người khó tính như Nguyễn Nhạc mà cũng không tiếc lời khen Ngọc Hân: “Người quý giá thế này thực không hổ thẹn làm cô em dâu của ta”.

Ít lâu sau, Công chúa Ngọc Hân rời đất Thăng Long theo chồng vào Thuận Hóa. Bấy giờ, Nguyễn Huệ ở với bà chính hậu tên Phạm Thị Liên (Bùi Thị Nhạn) tại phủ Dương Xuân. Bà Liên sinh năm 1758, tại tỉnh Quy Nhơn, Bình Định. Khi 16 tuổi (năm 1774), bà được Nguyễn Huệ chọn làm vợ. Bấy giờ Nguyễn Huệ 22 tuổi. Bà là em ruột của các ông Hộ giá Phạm Văn Ngạn, Giả vương Phạm Văn Trị, Thái úy Phạm Văn Tham, Thái úy Phạm Văn Hưng. Bà còn là anh em cùng mẹ khác cha với Thái sư Bùi Đắc Tuyên, 9 Quang Trung 1Hình bộ Thượng thư Bùi Văn Nhật. Năm 30 tuổi, bà được phong làm Chánh cung hoàng hậu. Tính tình hiền lành, bà gắn bó với Nguyễn Huệ suốt những năm chồng khởi nghiệp, đến cuối đời. Vua Quang Trung rất thương yêu, trân quý bà. Bà sinh 5 người con: 3 trai, 2 gái. Sau này, Quang Toản được lập thái tử.

Hồi đó, những chùa quanh vùng đều được trưng làm nơi ở của quan quân Tây Sơn, Công chúa Ngọc Hân ở tại chùa Kim Tiên, bờ nam suối Tiên, cách phủ Dương Xuân vài trăm mét.

Năm 1788, Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế lấy niên hiệu Quang Trung, phong cho Ngọc Hân làm Hữu cung hoàng hậu. Năm 1789, sau khi đại thắng quân Thanh, vua cho xây phủ Dương Xuân thành cung điện Đan Dương và phong bà làm Bắc cung hoàng hậu.

Bà sinh hạ được hai người con là công chúa Ngọc Bảo và hoàng tử Quang Đức. Năm 1792, vua Quang Trung đột ngột qua đời. Như vậy, Nguyễn Huệ và Ngọc Hân chỉ sống với nhau vỏn vẹn có 6 năm.

Khóc chồng

Khi vua Quang Trung đột ngột qua đời, Ngọc Hân đau đớn tự tay viết văn tế cho chồng. Cung điện Đan Dương từ đó thành lăng Đan Dương.

9 Le Ngoc Han 2Văn tế mở đầu: Than rằng / Chín từng ngọc sáng bóng trung tinh, ngoài muôn dặm vừa cùng trông vẻ thụy / phút mây che vầng Thái Bạch, trong sáu cung thoắt đã nhạt hơi hương / Tơ đứt tấc lòng ly biệt / Châu sa giọt lệ cương thường…

Và kết thúc: Tiếc thay ! / Ngày thoi thắm thoắt/Bóng khích vội vàng / Thuyền ngự tọa đã ngang ghềnh Thái Thủy / Bóng long xa thẳng trỏ lối minh dương / Nẻo hoàng tuyền xa cách mấy trùng, ngao ngán thêm ngừng cơn biệt duệ / Chén hoàng thủy kính dâng một lễ, xét soi xin thấu cõi minh dương.

Vua Quang Trung băng hà, Quang Toản nối ngôi, lấy niên hiệu Cảnh Thịnh. Cậu ruột của vua lúc này là Bùi Đắc Tuyên lấy chùa Thiền Lâm ngay cạnh Đan Dương để ở. Cảnh Thịnh vốn không mấy tài cán nên Thái sư Bùi Đắc Tuyên chuyên quyền độc đoán, đưa họ hàng về làm quan, loại bỏ những người xuất thân từ Thăng Long vào. Bắc cung hoàng hậu Lê Ngọc Hân bị cô lập. Ở chùa Kim Tiên, hằng ngày bà lo kinh kệ, thờ chồng, nuôi con… Tại đây, trong những ngày đau thương, bà đã viết nên 164 câu ngâm Ai tư vãn, áng văn thơ khóc chồng đó trở thành một tuyệt phẩm thơ Nôm.

Qua Văn tế vua Quang Trung và Ai tư vãn, người đời chắc ai cũng thấu hiểu được tấm lòng của Ngọc Hân với Nguyễn Huệ, hẳn không cần bình luận đó là hôn nhân gượng 9 Le Ngoc Han 4ép hay tình yêu nữa.

Năm 1794, Đô đốc Võ Văn Dũng đã làm chính biến, giết Bùi Đắc Tuyên, phục hồi triều chính, từ đó, bà Ngọc Hân mới được coi trọng. Bà đã đưa em gái cùng cha khác mẹ Lê Ngọc Bình vào làm chánh cung cho vua Cảnh Thịnh.

Nhưng cuộc đời của người con gái đất Thăng Long tài sắc vẹn toàn không kéo dài được bao lâu, 7 năm sau ngày chồng qua đời, ngày 8 tháng 11 năm Kỷ Mùi (4/12.1799) bà cũng qua đời, hưởng dương 29 tuổi. Mộ Bắc cung hoàng hậu lúc đầu được táng gần lăng Đan Dương, sau đó nhờ đô đốc tên Hải dời về làng Nành, xã Phù Ninh, nay là xã Ninh Hiệp, Gia Lâm, Hà Nội.

Trong bài lược sử Công chúa Ngọc Hân, Ngô Tất Tố cho là Lê Ngọc Hân đã tự tử, còn hai con phải thắt cổ mà chết. Nhiều thuyết cho rằng, công chúa Ngọc Bảo và hoàng tử Quang Đức đều bị Gia Long bức tử, riêng bà Ngọc Hân được cho về quê và mất ở đó. Nhưng sử triều Nguyễn đều chép, hai con của Quang Trung chết trẻ, hài cốt được bí mật đưa về làng Nành.

Nỗi oan thất thân với vua Gia Long

Tập san Đô Thành Hiếu Cổ (BAVH), số ra tháng 10 tháng 12 năm 1941, đăng bài viết của ông Phạm Việt Thường có tên được dịch ra tiếng Việt Những oái oăm của ông Tơ bà Nguyệt hay là số phận lạ lùng của công chúa Ngọc Hân. Do tác giả là thư ký ở Tòa sứ Pháp, BAVH lại là một tập san có uy tín hàng đầu bấy giờ nên từ đây, câu chuyện được nhiều người trích dẫn trở thành nguồn cơn của nghi án Ngọc Hân lấy hai vua là cừu thù của nhau.

Sau khi dẫn hai câu ca dao truyền trong dân gian “Số đâu có số lạ lung / Con vua lại lấy hai chồng là vua”, 9 Le Ngoc Han 3một đoạn tác giả Phạm Việt Thường viết : “Ta vẫn còn nghe những tiếng vọng bí ẩn từ thời xa xưa trong chỗ sâu kín của những nhà cao sang bị sa sút trong đó có các phủ đệ kín đáo của Quảng Oai quận công và Thường Tín quận vương, nhắc nhở chúng ta tình nghĩa vợ chồng của công chúa Ngọc Hân đã lần lượt là vợ của hai vị đại anh hùng trong lịch sử VN: Nguyễn Huệ (Quang Trung) và Nguyễn Ánh (Gia Long) là hai kẻ thù sinh tử”.

Một đoạn khác tác giả viết : “Bỗng bà nhìn thấy một người đàn ông trong trang phục hoàng gia đang tiến lại gần. Bà nhận ra đó là người quân nhân lạ mặt đêm qua. Chính là Nguyễn Ánh. Bà đứng lên xin lỗi về sự nhầm lẫn hôm trước. Gia Long mỉm cười nói : “Hôm nay lệnh bà dậy sớm quá”. Ngọc Hân đáp : “Thưa chúa thượng, suốt đêm qua tôi không hề ngủ được chút nào cả”. “Lệnh bà quả là một vị hoàng hậu dũng cảm. Xin lệnh bà biết cho rằng dù có gì thay đổi đi nữa, đất nước An Nam vẫn chẳng đổi thay. Xin lệnh bà khuây khỏa, đừng buồn nữa. Cung điện này vẫn thuộc về lệnh bà mà”.

Phần tiếp theo tác giả mô tả một hôm trong buổi thiết triều, viên Tổng quản Thái giám Lê Văn Duyệt biết chuyện nên ra sức can ngăn nhưng “Nguyễn Ánh mỉm cười bình thản trả lời : “Khanh nói có lý. Phụ nữ đẹp rất nhiều, nhưng nếu trẫm chẳng thích ai cả thì sao ? Nói Ngọc Hân là vợ của một kẻ phản nghịch chỉ là một cách nói độc ác. Ngọc Hân là một phụ nữ như bao phụ nữ khác, xứng đáng được yêu và được kính trọng, và trẫm tin chắc rằng chẳng thể tìm đâu ra một người thứ hai trong đời. Sau khi quen biết bà ta, trẫm không muốn yêu bất cứ phụ nữ nào khác…”. Trước sự cương quyết của chúa Nguyễn, triều đình đành nhượng bộ và Ngọc Hân đã tìm quên quá khứ trong tình yêu mới”.

Còn đây là đoạn sau này nhiều người dẫn để nói Ngọc Hân từng có với Gia Long hai người con : “Hiện nay, những người bộ hành hiếm hoi khi dừng chân trước đền thờ Quảng Oai quận công và Thường Tín quận vương – hai người con của Ngọc Hân và Gia Long – không khỏi buông tiếng thở dài khi thấy ngôi đền đã đổ nát, đang dần dần biến mất theo thời gian”.

9 Le Ngoc Han 5Lấy chồng khi đã chết ?

Nhà thơ Quách Tấn, một học giả uyên thâm, trong một bài viết dẫn lại câu nói khôi hài của nhà văn Pháp Bosuet : “Từ ngày có những nhà viết sử thì không còn sử nữa”. Quách Tấn giải thích : “Không còn sử nữa tức là chỉ còn có những chuyện hoang đường do trí tưởng tượng của những nhà viết sử tạo nên. Chuyện bà Ngọc Hân công chúa là một bằng chứng”.

Bằng nhiều cứ liệu thuyết phục, Quách Tấn chứng minh, bà Ngọc Hân mất năm Kỷ Mùi 1799, kinh thành Phú Xuân thất thủ năm Tân Dậu 1801 và nhà Tây Sơn bị nhà Nguyễn diệt năm Nhâm Tuất 1802. Như vậy “bà Ngọc Hân mất 3 năm trước khi vua Gia Long thống nhất sơn hà thì còn có thể nào bị bắt nạp vào cung vua Gia Long ?”. Theo Quách Tấn, những cứ liệu có được nhờ tìm thấy tập Dụ Am của Phan Huy Ích.

Trong quyển Bắc cung hoàng hậu Lê Ngọc Hân thời ở Huế, nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân đã tập hợp được nhiều tài liệu từ cả hai chiều đồng tình và phản bác, từ đó phân tích lập luận một cách khoa học để chỉ ra bài viết của Phạm Việt Thường là hoàn toàn không có cơ sở, sai lệch về lịch sử, không thể có chuyện một người đã mất trước đó 3 năm lại… đi lấy chồng.

Vua Quang Trung qua đời năm 1792, từ đó đến năm 1801, trong cung điện thành Phú Xuân phải là nơi ở của vợ Quang Toản, làm sao bà Ngọc Hân là vợ vua Quang Trung đã qua đời trước đó gần chục năm lại có thể ở trong đó để Nguyễn Ánh đến gặp ? Cũng trong sử nhà Nguyễn, bộ Đại Nam liệt truyện chính biên (sơ tập), viết tiểu sử hai ông hoàng Quảng Oai và Thường Tín là con của Đức phi họ Lê. Từ đó, cùng với các tư liệu khác, khẳng định công chúa Lê Ngọc Bình, con út vua Lê Hiển Tông (em cùng cha khác mẹ với Lê Ngọc Hân, người được Ngọc Hân tác thành với Quang Toản) là thân mẫu của hai ông hoàng Quảng Oai và Thường Tín.

9 Quang Trung 4Câu ca : “Con vua mà lấy hai chồng làm vua” mà bài viết của Phạm Việt Thường trích dẫn đầu tiên là nói về Lê Ngọc Bình vậy. Oan thất tiết của bà Ngọc Hân được giải, nhưng sinh một cái oan khác, oan giết chồng.

Oan giết vua

Tạp chí Phổ Thông số 62 ra ngày 1/8/1961 (xuất bản ở Sài Gòn) đăng bài viết của ông Nguyễn Thượng Khánh nhan đề Vua Quang Trung chết vì một liều độc dược của Ngọc Hân Công chúa.

Điều đáng nói là tác giả thuật lại lời kể của một người đã mất hoàn toàn không có cứ liệu. Dù vậy vẫn làm dấy lên nghi án và Bắc cung Hoàng hậu chịu thêm một nỗi oan…

Như đoạn trước đã đề cập, bà Ngọc Hân bị cho là “người lấy hai vua” là do sự nhầm lẫn giữa Ngọc Hân và Ngọc Bình – công chúa con vua Lê Hiển Tông, em cùng cha khác mẹ với công chúa Lê Ngọc Hân.

Năm 1795, sau khi Thái sư Bùi Đắc Tuyên bị Đô đốc Võ Văn Dũng đánh đổ, vị trí bà Ngọc Hân bấy giờ mới có ảnh hưởng ít nhiều với vua Cảnh Thịnh (Quang Toản) nên việc làm mối em gái của mình cho vua mới thành. Năm đó, Ngọc Bình 12 tuổi, được phong làm chính cung hoàng hậu, ở trong cung 6 năm nhưng chưa có con.

9 Quang Trung 2Tháng 5.1801, khi Nguyễn Ánh đánh chiếm Phú Xuân, vua tôi Quang Toản bỏ chạy ra Bắc Hà, Ngọc Bình kẹt lại Phú Xuân. Gặp Bình, Nguyễn Ánh mê đắm. Mặc cho Lê Văn Duyệt và các cận thần nhà Nguyễn kịch liệt phản đối, cho là lấy thừa vợ của vua ngụy, nhưng vua Gia Long bất chấp. Ngọc Bình được nạp làm phi và sau đó được phong làm Đệ tam cung Đức Phi. Sau này sử triều Nguyễn chép là Đức phi họ Lê.

Đức phi sinh cho vua Gia Long 4 người con. Hai hoàng tử là Quảng Oai công Nguyễn Phúc Quân và Thường Tín công Nguyễn Phúc Cự; hai công chúa là Mỹ Khê Ngọc Khuê và An Nghĩa Ngọc Ngôn. Cũng như chị mình, yểu mệnh, Đức phi mất lúc 27 tuổi.
Chuyện có thật về người này trở thành nghi án của người kia lấy hai vua là vậy.

Hạ độc vì… ghen ?

Trong bài viết trên Phổ Thông, ông Thượng Khánh nói ông nội của mình là con trai của hoàng tử Lê Duy Mật và ông là cháu gọi Ngọc Hân bằng cô ruột (nếu theo thứ phả thì công chúa Ngọc Hân phải gọi ông bằng cụ chứ không phải ông gọi Ngọc Hân bằng cô – học giả Quách Tấn đã chỉ ra điểm sai này); những gì ông kể lại trong bài viết, là do ông nội ông kể lại.

Theo ông Khánh, động cơ để Lê Ngọc Hân giết chồng bắt nguồn từ việc hoàng đế Càn Long (Trung Quốc) hứa gả một người con gái của mình cho Quang Trung và “trong một phút bồng bột vì quá ghen, Ngọc Hân đã bỏ thuốc độc vào rượu cho Quang Trung uống”.

Nhiều nhà nghiên cứu sau này dẫn lại, vào lúc đó, các tạp chí ở Sài Gòn như Bách Khoa, Phổ Thông, Văn Ðàn… đã mở ra một cuộc bút chiến chung quanh nghi án lịch sử này. Chung quy, các tác giả bằng những luận cứ lịch sử đã phản bác “những lời lẽ mang tính chất hàm hồ và những ngụy biện vô căn cứ của ông Nguyễn Thượng Khánh”. 9 Le Ngoc Han 6Không chỉ thế, một số tộc phổ, phổ ý của các họ nội, họ ngoại phía Ngọc Hân đưa ra để làm bằng chứng và cũng vạch ra những sai lầm mà ông Nguyễn Thượng Khánh đã công bố.

Về cái chết của vua Quang Trung, các sử gia cũng đã ghi chú ngày, tháng, năm vua mất, không có một dòng nào nói đến việc vua bị đầu độc. Hoàng Xuân Hãn viết: “Ngày 29 tháng 7 năm Nhâm Tý vào giờ dạ tý tức ngày 16 tháng 9 năm 1792 vua Quang Trung băng hà. Hoàng Lê nhất thống chí viết: “Vua Quang Trung mất vào năm Nhâm Tý” (1792). Sử gia Trần Trọng Kim viết: “Năm Nhâm Tý (1792) vua Quang Trung bị bạo bệnh băng hà”.

Nhà thơ Quách Tấn, một học giả uyên thâm, trong bài viết Ngọc Hân công chúa chưa hết chịu tiếng oan này đến chịu tiếng oan khác cũng đã chứng minh những điều ông Khánh viết ra hoàn toàn không có căn cứ, suy diễn sai lệch với lịch sử.

9 Le Ngoc Han 9Sau khi dẫn ra nhiều cứ liệu lịch sử và lập luận xác đáng, học giả Quách Tấn kết luận: “Những điểm sai lầm này cho chúng ta thấy rõ rằng, đến những việc sử sách chép sờ sờ ra đó mà ông Thượng Khánh còn nói sai, huống hồ những việc trong thâm cung mà từ xưa không có sách nào chép, không nghe ai nói”.

Trong quyển Bắc cung Hoàng hậu Lê Ngọc Hân thời ở Huế, nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân, được sự đồng ý và giúp đỡ của ông Quách Giao – con trai trưởng nhà thơ Quách Tấn, đưa vào tập sách 3 bài viết rất giá trị của học giả Quách Tấn viết về công chúa Ngọc Hân. Đây là nguồn tư liệu quý giúp hậu thế hiểu rõ hơn về một công chúa tài sắc vẹn toàn, có mỹ danh là Chúa Tiên. (theo Nguyễn Thế Thịnh)

Yên Huỳnh chuyển tiếp