LÊ THƯƠNG VÀ HÒN VỌNG PHU

Logo Van nghe

9 Le Thuong 1LÊ THƯƠNG

VÀ HÒN VỌNG PHU

– Trọng Ðạt

Nhạc sĩ Lê Thương, người nghệ sĩ tài danh với sáng tác bất hủ Hòn Vọng Phu, bản trường ca này như đã gắn liền vơí tên tuổi của ông Sở sĩ chúng tôi chỉ đề cập riêng sáng tác này trong số nhiều bài hát của Lê Thương vì nó đã là một đóng góp rất lớn lao cho nền âm nhạc Việt Nam.

Theo Phạm Anh Dũng (trong bài Tiểu sử nhạc sĩ Lê Thương) Lê Thương tên thật là Ngô đình Hộ, (Phan Hoàng lại nói Lê đình Hộ) sinh năm 1914 tại Nam Ðịnh mất ngày 18-9-1996 tại Việt Nam trong cảnh nghèo nàn. Măc dù là một nghệ sĩ có hạng trong nền nhạc Việt Nam nhưng ông lại hành nghề giáo sư sử địa tại một số trường tư thục ở Sài Gòn, ông là một trong những người đi tiên phong trong nền tân nhạc Việt Nam bắt đầu cuối thập niên 30. Lê Thương trước 1975 là giáo sư dạy về nhạc sử ở trường Quốc gia âm nhạc, kịch nghệ Sài Gòn, về sáng tác ông khai thác nhạc tây phương để đưa vào nhạc dân tộc hầu tạo sắc thái Việt Nam, nhạc của ông đều phản ảnh tâm hồn người Việt, bình dị, đơn giản nhưng du dương thanh thoát.

Lê Thương sáng tác rất nhiều, phổ nhạc từ thơ, nhưng bản nổi tiếng nhất và cũng là một trong những bản quan trọng nhất của nền nhạc Việt Nam là Trường ca bất hủ Hòn Vọng Phu, đây là bản nhạc kịch, dùng nhạc (chịu ảnh hưởng của Tây phương) để diễn tả một truyện cổ tích dân gian. Bài trường ca này gồm ba bản viết y như một Tam đoạn kịch ( trilogie), bài có ba phần, 9 Le Thuong 2mỗi phần có thể tự đứng riêng ra thành một đoản kịch và cũng họp lại thành một trường kịch.

Trên thực tế người ta cũng coi Hòn Vọng Phu là một một Tam đoạn kịch vì có khi người ta chỉ hát bản Hòn Vọng Phu Một, có khi riêng bài Ai Xuôi Vạn Lý, hoặc chỉ riêng bản Người Chinh Phu Về Hòn Vọng Phu là một sự tích được truyền tụng sâu rộng trong dân gian tại một số nước thuộc Ðông Nam Á châu như Nam Dương, Trung Hoa, Việt Nam. Hình ảnh người đàn bà chung thủy ôm con chờ chồng hóa đá đã được cụ thể hóa tại nhiều ngọn núi ở Ðông Nam Á như.

– Nam Dương, đảo Bornéo có núi Mont Kinabahu, cao 4,095 mét là Hòn vọng Phu nổi tiếng tại Ðông Nam Á.

– Tại Việt Nam có tại nhiều nơi như Lạng Sơn (nàng Tô Thị), Bình Ðịnh (núi bà, Hà Tiên, Phú Yên ..

– Bên Trung Hoa, tại Cửu Long nằm trong phần đất Hồng Kông, nhượng địa của Trung Hoa cho Anh Quốc cũng có núi Vọng Phu, bà này đứng trên sư tử đầu sơn và cõng con trên lưng theo kiểu Trung Hoa chính công (theo Phan Hoàng )

Sự tích cảm động của người đàn bà ôm con chờ chồng hoá đá đã gây xúc động và gợi nguồn cảm hứng cho các nhà thơ nhạc tại nước ta từ xưa đến nay.

– Về âm nhạc, Lê Thương đã viết lên bản nhạc kịch lừng danh trong những năm 1946,9 Hon Vong phu 1 47 như đã nói ở trên.

– Về Cải lương có vở tuồng tâm lý xã hội Hòn Vọng Phu do Trung tâm Làng Văn xuất bản tháng 6 năm 2006.

– Về Thi ca Hán thì có hai bài Vọng Phu Thạch, một của Cao Bá Quát và một của cụ Nguyễn Du.

Theo Phạm Anh Dũng (trong Tiểu sử Lê Thương) và Vương Trùng Dương (trong Lê Thương mang tình cổ tích dệt ngàn cung thương), bản Hòn Vọng Phu Một chịu ảnh hưởng từ Chinh phụ Ngâm khúc của bà Ðoàn Thị Ðiểm diễn tả tâm trạng đau thương bi thiết của một người thiếu phụ có chồng đi chinh chiến, phải cam chịu nỗi cô đơn bóng chiếc.

Trong bài “Phỏng vấn cuối cùng Hòn Vọng Phu – Lê thương” của Hoàng Phan thì nhạc sĩ tài danh này lại nói ông làm bản Hòn Vọng Phu I vào lúc ông đang sống bên bờ một con kinh tại Bến Tre năm 1946, Lê Thương ở Hà Nội di cư vào Nam từ 1942, chịu ảnh hưởng của không khí sôi sục kháng chiến chống Pháp hồi đó và đã diễn tả nó giống như không khí của Chinh Phụ Ngâm, ông nói :

“Tôi nhớ khi tôi viết Hòn Vọng Phu I là lúc tôi đang sống ở bên bờ con kinh đào Chạc Sậy nối liền sông Ðại ( một nhánh của sông Cửu Long) với sông Bến Tre, trong không khí sôi sục của cuộc Tổng khởi nghĩa. Cái không khí giống như trong Chinh phụ Ngâm”

Thật vậy, dưới đây là những câu mở đầu hùng tráng.

“Lệnh vua hành quân chống kêu dồn,

Quan với quân lên đường

Ðoàn ngựa xe cuối cùng

Vừa ruổi theo lối sông

Phía cách quan sa trường

Quan với quân lên đường

Hàng cờ theo trống dồn”…

Lê Thương cho biết bản trường ca đã được sáng tác trong những ngày luân lạc tại Bến Tre những năm 1945, 9 Hon Vong phu 246, 47… Nhạc sĩ tài danh đã nói về khuynh hướng sáng tác của ông như sau.

“Chúng tôi nghe nhạc Tây không phải bắt chước giống hệt ho, mà tìm cho mình một lối đi riêng, kết hợp âm nhạc hiện đại với âm nhạc truyền thống dân tộc.Nhờ dựa trên cơ sở đó tôi mới viết được những tác phẩm có tiếng vang sau này như Một Ngày Xanh và ba bản Hòn Vọng Phu…”

Thực vậy khi nghe Hòn Vọng Phu chúng ta thấy bản trường ca dạt dào tình cảm y như làm sống lại cả một thời chinh chiến chan hoà tình tự dân tộc, nó diễn tả tuyệt diệu cả một sự tích dân gian, một bi kịch đã được truyền tụng từ bao lâu nay trong lòng dân tộc. Ta có cảm tưởng như đây là một bản nhạc thuần tuý Việt Nam mặc dù được sáng tác theo kỹ thuật Tây phương.

Hòn Vọng Phu, Tô Thị Vọng Phu .. là một truyện dân gian truyền miệng. Trên thực tế truyện cổ tích Việt Nam được ghi chép lại cũng ít thôi như Truyện Cổ Nước Nam của Nguyễn Văn Ngọc và gần đây Truyện Cổ Tích Nước Nam của Trần Lam Giang, ngoài ra chúng tôi còn thấy trong tập truyện ngắn nổi tiếng Legendes des terres sereines (Huyền thoại ở xứ thanh bình) của Giáo sư Phạm Duy Khiêm (1908-1974) viết bằng tiếng Pháp năm 1943.

9 Hon Vong phu 3Trong tập đoản thiên này truyện Hòn Vọng Phu lấy tên “La Montagne de l’attente”. Xin kể sơ như sau :

“Xưa kia tại một làng miền thượng du có hai anh em mồ côi, một người anh hai mươi tuổi và một người em gái bẩy tuổi. Một hôm có ông thầy tướng số người Tầu đi ngang qua, người anh bèn hỏi ông chuyện tương lai của mình, ông thầy đáp.
“-Nếu ngày giờ sinh của cậu như thế … thì chắc chắn cậu sẽ phải lấy em cậu, không gì thay đổi định mệnh được”

Lời tiên tri ám ảnh ngày đêm khiến cậu ta muốn điên lên được rồi đưa tới quyết định tàn nhẫn. Một hôm hai anh em đi đốn củi trong rừng, thừa lúc cô bé quay lưng lại cậu ta lấy búa chém cô ấy rồi bỏ trốn… Thế là hết ám ảnh, người anh ghê sợ tội ác của mình, đổi tên về sinh sống tại Lạng Sơn. Nhiều năm trôi qua, chàng ta kết hôn với con gái một nhà buôn , người vợ sinh hạ một con trai, gia đình hạnh phúc.

Một hôm trời nắng, người chồng bước vào sân sau thấy vợ đang ngồi phơi tóc, chị ta quay lưng lại nên không thấy người chồng. Khi vợ chải tóc, anh để ý thấy một vết sẹo dài sau gáy bèn hỏi đầu đuôi, người vợ bèn kể lại: Chị chỉ là con nuôi ông nhà buôn, mười lăm năm trước mồ côi, nhà chỉ có hai anh em, một hôm vào rừng đốn củi bị người anh lấy búa chém rồi bỏ trốn, chị được bọn cướp tới cứu, sau chúng bị bỏ chạy vì bị đuổi bắt. Một ông nhà buôn có con gái mới chết bèn đem chị về nuôi. 9 Le Thuong 3Nghe xong người chồng bèn xác nhận lại tên cha rồi biết chắc đó là em mình, chàng bèn buồn bã bỏ nhà ra đi biền biệt.

Người vợ mỏi mòn chờ đợi không thấy chồng về, nàng ôm con nên núi đợi chờ cho tới khi hóa đá….”

Ông Vũ Ngọc Phan cũng kể một truyện anh em lấy nhau gần giống như vậy nhưng khó hiểu và rườm rà hơn truyện của Phạm Duy Khiêm. Có người nói truyện hai anh em lấy nhau này xuất phát tự bên Tầu, một điều lạ ngay thuở xa xưa ông cha ta và người Trung Hoa đã nghĩ ra được đề tài táo bạo như thế.

Hòn Vọng Phu được lớp người cũ coi như một bản nhạc bất hủ trong số những bản tuyệt diệu nhất của nền tân nhạc Việt Nam như Thiên Thai, Con Thuyền Không Bến, Cô Láng Giềng, Cây Cầu Biên Giới… Theo tôi nghĩ chắc không bao giờ có một Hòn Vọng Phu thứ hai. Đây là bản mà tôi ưa thích nhất từ hồi còn nhỏ cho tới nay, nhất là bài Ai Xuôi Vạn Lý, nó êm dịu, bi thiết, não nùng du dương tuyệt vời thể hiện tâm trạng một người đàn bà đau khổ mỏi mòn đợi chờ mà không gì có thể diễn tả cao hơn thế được.
Nay nhạc phổ thông được khán thính giả nồng nhiệt đón nhận, những bản xưa cũ, bất hủ như Hòn Vọng Phu đã mất đi địa vị ưu thế của nó trước đây. Tuy nhiên mặc dù đã được sáng tác từ hơn nửa thế kỷ qua, 9 Le ThuongHòn Vọng Phu vẫn sống và sẽ còn sống mãi trong lòng dân tộc.

Ðể kết thúc bài này xin mượn lời Vương Trùng Dương ghi nhận công trạng của Lê Thương cho nền nhạc dân tộc Việt Nam như sau:

“Hơn nửa thế kỷ đóng góp cho âm nhạc Việt Nam, Lê Thương sáng tác hàng trăm tác phẩm, nhiều ca khúc khai sinh cho nền âm nhạc Việt Nam tuy đánh dấu cái mốc lớn lao trong lịch sử tân nhạc nhưng thời gian rồi sẽ phôi pha như nhiều ca khúc khác cùng thời của ông.Thế nhưng, ngày nào còn nhắc đến hình ảnh Hòn Vọng Phu, ngày đó tên tuổi Lê Thương vẫn còn bay lượn giữa muôn nghìn âm thanh bồng bềnh trong tâm thức. (theoTrọng Ðạt)

Video clip : Hòn Vọng Phu (bản đầy đủ)

https://youtu.be/I-aNBCJvlPI

Thái Thanh – Hòn Vọng Phu 1, 2, và 3, bản ghi âm trước 1975

https://youtu.be/vYGgVCp8gEw

9 Khanh ly 1KHÁNH LY VÀ

4 ‘NGƯỜI TÌNH’ TRONG ĐỜI

Khánh Ly vừa trở lại Hà Nội. Bà diện quần áo đơn giản, tóc buộc thõng, mặt không phấn son. Những câu chuyện liên quan đến đời tư được giấu kín bao năm lần đầu tiên được Khánh Ly bộc bạch…

Mang ”nỗi oan” nhiều năm mới được “gột rửa”

Chậm rãi nói về quá khứ, nữ danh ca cho biết, cuộc đời bà có những đoạn đường đi qua khiến bà chẳng dám ngoái đầu lại vì sợ rơi nước mắt nhưng có những người khiến Khánh Ly không thôi nghĩ về với một tình yêu bao la và sự tôn trọng vĩnh cửu.

Người đầu tiên Khánh Ly thấy quan tâm, nhơ nhớ hay như các bạn trẻ bây giờ thường nói là mối tình đầu tiên là một người lính phi công tên Hải. “14 tuổi, tôi biết anh Hải – người bạn của anh trai tôi. Anh Hải duyên, nhảy đầm giỏi. Thủa đó chúng tôi chẳng biết nắm tay, hôn má, hôn môi là gì. Không gặp thấy mong, thấy nhớ. Tôi vẫn nhớ câu nói của anh : Khi nào anh ra trường, anh sẽ cưới Mai (tên thật của Khánh Ly)” – Khánh9 Khanh Ly 7 Ly trải lòng.

Khánh Ly bảo khi bà bắt đầu đi hát cũng là lúc anh Hải bỏ trường dược đi lính vào binh chủng không quân. Thời gian khiến họ không có cơ hội gặp nhau. Khánh Ly lấy chồng và về Đà Lạt sống. Nữ danh ca nói : “Cuộc đời tôi có nhiều khốn khổ. Người chồng đầu tiên không phải là người tôi yêu rồi lấy. Tôi thấy mình khi đó vừa ngu dại, vừa cô đơn, gia đình không ngó ngàng gì tới, như một người trôi trên sông gặp cái gì cũng tưởng là cái phao và níu lấy thôi”.

Khánh Ly kể một lần lên Pleiku chơi, tình cờ gặp lại anh Hải trong một vũ trường. Bà nhớ lại : “Hôm đó tôi đi với người chị chồng, còn anh Hải đi với người yêu. Chúng tôi gặp lại chào hỏi, tôi nói với anh Hải lên Pleiku là tình cờ và không biết biển hồ ở đây như nào.

Anh Hải nói với tôi rằng ngày mai nếu rảnh sẽ đưa tôi đến các biển hồ xem trước khi về lại Sài Gòn. Thế rồi chúng tôi chia tay. Tối đó tôi về khách sạn với bà chị chồng. Tôi ngủ một phòng, chị chồng một phòng. Tới khuya, tôi nghe tiếng đập cửa rất mạnh, tôi mở cửa thì thấy anh Hải. Tôi ngạc nhiên vì thấy anh xuất hiện và không có phản ứng gì. Những xúc cảm ngày xưa không kịp sống lại bởi quá bất ngờ. Bỗng anh ngã nhào vào tôi rồi cả hai đổ xuống giường. Tôi chỉ kịp đẩy anh Hải ra thì anh đã nằm vật ra ngủ.

Hóa ra anh Hải bị say quá. Có khi lúc đó ôm mà anh không biết là tôi đâu. Thấy anh ngủ, tôi kéo mền đắp, phần còn lại chiếc giường tôi nằm. 5h sáng tôi tỉnh dậy và không thấy ai. 9 Khanh Ly 3Tôi biết rõ ràng mình không mơ, đó là câu chuyện rất thật”.

Khánh Ly bảo đó là buổi sáng định mệnh bởi anh Hải lặng lẽ rời khỏi căn phòng và ra đi mãi mãi. “Buổi sáng hôm đó, khi vẫn đang ở khách sạn, tôi nghe một tiếng nổ rất lớn. Hỏi ra mới biết chiếc máy bay anh Hải lái chưa kịp cất cánh đã bị nổ.

Tôi lao đến nơi anh Hải bị nạn. Rồi chiều đó, tôi xin được đi theo chuyến bay đưa thi thể anh về lại Sài Gòn. Khi máy bay đáp xuống, mọi người lạnh nhạt với tôi. Họ chẳng biết tôi là ai hoặc có thể đã nghe về tôi nhưng vì một lý do nào đó nên không ai nói gì.

Đám tang anh Hải, chờ cho dòng người tiễn đưa anh đã về hết, tôi mới lặng lẽ vào nghĩa trang. Tôi ngồi đó, một mình bên nấm mộ của anh.

Sau này, tôi được biết mọi người đều nghĩ vì tôi mà anh Hải chết. Họ đặt câu hỏi : Tôi và anh đã làm gì đêm trước để đến nỗi hôm sau anh Hải phải ra đi ?”.

Khánh Ly tâm sự bà đã phải mang theo nỗi oan này suốt một khoảng thời gian khá dài. Mãi tới khi sang Mỹ, lúc đó Khánh Ly đã lấy người chồng thứ ba là ông Hoàng Đoan thì mới nhận được một bức thư rất lạ. “Tôi mở thư thấy hình của anh Hải. Đằng sau là chữ của bố anh viết : Gửi ca sĩ Khánh Ly, thay mặt cho cố nhân…. 9 Khanh Ly 6Lúc đó, tôi hiểu rằng nỗi oan của mình đã được giải. Tôi cầm tấm hình anh Hải rồi tôi trốn vào buồng tắm khóc vì không muốn chồng biết. Tôi khóc vì tôi tủi” – Khánh Ly bùi ngùi.

4 lần sinh con, 4 lần khóc và 4 lần một mình

Khánh Ly nói rằng đi gần trọn cuộc đời nhưng đến bây giờ bà vẫn đang tự hỏi, tình yêu là như thế nào ? Với người chồng đầu tiên bà không có tình yêu. Lúc đó, Khánh Ly chỉ nghĩ mình lỡ lầm với ai thì lấy người đó. 16 tuổi, Khánh Ly mang bầu, theo người đàn ông đó về Đà Lạt sinh sống.

“Tôi sống với gia đình người đàn ông đó một thời gian, sinh được hai người con nhưng hồi đó vẫn còn quá trẻ để trở thành người vợ, người mẹ theo đúng nghĩa. Chúng tôi chia tay sau một thời gian chung sống. Đến giờ, người đàn ông đó vẫn còn sống, đang ở Mỹ”.

Người đàn ông thứ 2 từng được dư luận nhắc đến là người tình trong bóng tối của Khánh Ly là một vị tướng khong quan . Ông biết bà khi đi hát ở phòng trà và ngạc nhiên khi thấy một người con gái trẻ hát nhạc Đoàn Chuẩn, Từ Linh… – loại nhạc không hề đúng lứa tuổi của mình. “Người đàn ông đó đã cho tôi tiền. Ông vẫn nói tôi rằng: Em nhớ sau này, dù gì ở đâu, đi đâu đừng bao giờ quên nụ cười bởi nụ cười sẽ mở cho em các cánh cửa. Tôi không bao giờ quên câu nói này của ông và lúc đó thật tình tôi chỉ có cảm tình chứ không phải là yêu ông”, Khánh Ly tiết lộ.

Người đàn ông thứ 3 trong cuộc đời, Khánh Ly gặp vào khoảng năm 1967. Bà nhớ lại: “Anh đẹp trai, có duyên và rất nhiều người phụ nữ mê đắm. Tôi yêu anh và hạnh phúc, sung sướng khi có với anh một người con con gái”. 9 Khanh Ly 5Nhưng cũng vì quá yêu mà Khánh Ly tự nhận mình là người ích kỷ. Bà bảo khi biết người đàn ông này không chỉ dành riêng cho bà, trái tim ông dành nhiều ngăn cho những người phụ nữ khác nữa thì bà quyết định không thể cùng chung lối đi.

Người đàn ông thứ 4 gắn bó khá dài với Khánh Ly, cũng là người chồng thứ 3 – ông Hoàng Đoan. Khánh Ly bảo khi bà lấy ông Hoàng Đoan cũng không cảm nhận được tình yêu. “Khi đến Mỹ tôi đã có 3 người con. Tiền không có, ông Đoan là người đầu tiên mua cho tôi 6 cái chén, 6 đôi đũa đầu tiên.

Những tháng đầu gặp, ông Đoan không hề ngỏ lời nhưng vài tháng sau, một lần ông nói với tôi: Anh đi sang Mỹ có một thân, em cũng sang đây có một mình hay anh với em về ở chung một nhà với nhau. Tôi bảo để suy nghĩ vì lúc đó thú thực tôi đang khóc nhớ người khác còn ông Đoan cũng nhớ vợ.

Nhưng rồi đời sống nó phải sống. Tôi không thể nào khóc mà con tôi no được. Mấy tháng sau tôi đồng ý. Nhưng tới khi hẹn ngày giờ đi thử máu để làm hôn thú thì ông Đoan lại sợ và trốn. Tôi hỏi tại sao?, ông 9 Khanh Ly 4Đoan nói: Em ca sĩ, cờ bạc hút sách, anh sợ lắm…. Nhưng đến lúc lấy nhau rồi ông Đoan mới biết tôi không phải là người như thế”.

Điều gì là ở lại và điều gì bà đã học được từ những người đàn ông đã đi qua cuộc đời mình? đặt câu hỏi cho Khánh Ly, bà trầm ngâm rồi nói: “Tôi có 4 đứa con, khi đi sinh lần nào tôi cũng đi một mình và tỉnh dậy cũng một mình. Và lần nào tôi cũng khóc.

Với những người đàn ông, tôi học được sự cay đắng và chẳng để lại trong đời tôi được cái gì ngoài sự đổ vỡ, thất bại và không còn niềm tin. Tôi chưa bao iờ nói với ông Hoàng Đoan lời yêu, bởi cả hai đến với nhau lúc đầu không phải vì tình yêu. Chỉ đến khi ông ấy đã ra đi, tôi mới nghĩ đó là người đàn ông tôi muốn ăn đời ở kiếp”.

Yên Huỳnh tổng hợp chuyển tiếp

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: