Đạo diễn HOÀNG ANH TUẤN

HOÀNG ANH TUẤN

NHÀ THƠ HAY ĐẠO DIỄN ?

“Mưa Sài Gòn mưa Hà Nội”

bài thơ của người xa xứ

– Bài : Nguyễn Việt

Nhà thơ kiêm đạo diễn điện ảnh Hoàng Anh Tuấn sinh ngày 7/5/1932 tại Hà Nội. Ông làm thơ từ rất sớm, năm 14 tuổi đã có bài thơ đầu tiên đăng trên báo Tiểu Thuyết Thứ Bảy của Nhà xuất bản Tân Dân, Hà Nội. Năm 16 tuổi, được gia đình cho đi du học tại Pháp. Học được một năm tại Nice, nhà thơ Hoàng Anh Tuấn gặp được nhà thơ Nguyên Sa tức Trần Bích Lan, rủ ông cùng đi Paris. Và tại đây ông học ở IDHEC, một trường điện ảnh khá nổi tiếng của “kinh đô ánh sáng” thời đó.

Ông học về điện ảnhPháp và trở về Việt Nam, tham gia vào giới làm phim ở miền Nam Việt Nam trước 1975 với các bộ phim “Hai chuyến xe hoa”, “Xa Lộ Không Đèn” và “Ngàn Năm Mây Bay”. Hoàng Anh Tuấn cũng là một nhà thơ và tác giả của nhiều vở kịch được trình diễn tại sân khấu miền Nam, trong đó hai vở kịch nổi tiếng nhất của ông là “Hà Nội 48” và “Ly Nước Lọc”.

Vào năm 1958, nhà thơ Hoàng Anh Tuấn đã về Sài Gòn sinh sống, làm đạo diễn cho hãng Alphafilm của Thái Thúc Nha nằm trên đường Hiền Vương. Nhưng chỉ ít lâu, ông chuyển sang nghề làm báo. Cộng tác với báo Hiện Đại, Đồng Nai và Tiền Tuyến. Chính chủ báo Đồng Nai Huỳnh Thành Vị và ký giả Huy Vân tổng thư ký báo Tiền Tuyến (một báo của quân đội) đã truyền cho nhà thơ Hoàng Anh Tuấn có tay nghề làm và viết báo chuyên nghiệp.

Khi vào quân đội, từ năm 1965 đến năm 1974, nhà thơ kiêm đạo diễn Hoàng Anh Tuấn được phân bổ về làm quản đốc Đài Phát Thanh Đà Lạt. Cũng trong thời gian này ông còn làm đạo diễn các phim như “Xa Lộ Không Đèn”, “Nghìn Năm Mây Bay”.

Sau ngày 30/4/1975, vào năm 1979 nhà thơ đạo diễn Hoàng Anh Tuấn được chính phủ Pháp bảo lãnh trong diện gia đình có hai quốc tịch, để ông và gia đình tái ngộ thủ đô Paris sau hai mươi năm. Ở tại Pháp trong một thời gian, rồi qua sự bảo lãnh của con là Hoàng Hôn Thắm, ông và gia đình sang Mỹ vào năm 1981, định cư tại tiểu bang Ohio, sau đó về Tiểu Sài Gòn thuộc quận Cam tham gia sinh hoạt báo chí rồi lại đến Washington DC làm thư ký tòa soạn cho tờ “Văn Nghệ Tiền Phong” với Nguyễn Thanh Hoàng. Cuối cùng, Hoàng Anh Tuấn “tự hưu trí” tại San Jose.

Tập thơ “Yêu Em, Hà Nội và Những Bài Thơ Khác” được xuất bản phát hành vào năm 2004, là công trình sưu tập của Thu Thuyền, thứ nữ (sau Hoàng Hôn Thắm) của nhà thơ Hoàng Anh Tuấn. Cùng bạn bè bè bỏ nhiều công sưu tập lại những bài thơ của ông đã thất lạc. Trước khi chết trong nhà dưỡng lão tại San Jose, ngoài nguyện vọng sẽ sưu tập lại đầy đủ những bài thơ thất lạc, nhà thơ Hoàng Anh Tuấn còn mong các con ông sẽ in được một tập kịch với tài liệu hiện nằm rải rác trong các thư viện tại Mỹ qua những chồng báo Việt cũ. Ngày 1/9/2006, nhà thơ đạo diễn Hoàng Anh Tuấn qua đời lúc 7 giờ 35, hưởng thọ 75 tuổi.

Trong các bài thơ tình lãng mạn của nhà thơ Hoàng Anh Tuấn, đa số bài ông làm về Hà Nội và nổi bật nhất là bài “Mưa Sài Gòn mưa Hà Nội” được nhạc sĩ Phạm Đình Chương phổ nhạc, được giới SVHS và người thưởng ngoạn âm nhạc hâm mộ từ đó đến nay vẫn chưa hề phai nhạt.

Một nghệ sĩ đích thực từ tác phẩm đến cuộc đời

Văn Quang một nhà văn nổi tiếng, một thời từng là Quản đốc Đài Phát Thanh Quân Đội trước năm 1975, một người rất thân quen với nhà thơ kiêm đạo diễn Hoàng Anh Tuấn. Sau khi nghe ông qua đời tại San Jose đã viết một bài “Vĩnh biệt nhà thơ Hoàng Anh Tuấn” như sau :

Đã có một thời Hoàng Anh Tuấn là hàng xóm của tôi ở cư xá Chu Mạnh Trinh, bên ngã tư Phú Nhuận của Sài Gòn. Khu cư xá từng có khá nhiều văn nghệ sĩ thời đó “xây tổ ấm”. Gia đình anh chị Dương Thiệu Tước – Minh Trang- Quỳnh Giao, gia đình ông chú Nguyễn Mạnh Côn của tôi, gia đình chị Thái Hằng – Phạm Duy, danh ca Anh Ngọc, nhà văn Duyên Anh, nhà báo Linh Lan, ông chủ báo Ngôn Luận và Văn Nghệ Tiền Phong Hồ Anh… Lâu quá rồi, tôi không thể nhớ hết. Nhưng điểm lại số người đó, nay không còn được một nửa. Lại thêm một người nữa vừa ra đi: Hoàng Anh Tuấn ở San Jose.

Không ngạc nhiên nhưng…

Cái tin anh mất, thật sự không làm tôi ngạc nhiên. Bởi đã từ lâu, khi Phạm Huấn còn nằm tại “viện dưỡng lão”, bên cạnh đó có Hoàng Anh Tuấn. Tôi vẫn thường được bạn bè ở San Jose cho biết tin tức về hai ông bạn này. Có ông tường thuật từng chi tiết.

Nào là hồi này Tuấn khỏe lắm, bụng to như cái thùng, vẫn cười như trẻ thơ. Tôi cũng nhận được vài tấm ảnh của Tuấn, khuôn mặt thì vẫn vậy, nhưng thân hình thì đẫy đà, khác nhiều so với ngày nào. Khi Phạm Huấn mất, tôi chắc Tuấn buồn lắm, không còn bạn bên mình. Trong thâm tâm tôi, vẫn cứ nghĩ, một ngày nào đó Tuấn cũng sẽ bỏ anh em, chưa biết là một ngày nào gần đây thôi.

Vì thế tôi không ngạc nhiên khi nhận được cùng một lúc gần 10 cái e mail của các bạn ở Mỹ báo tin Tuấn đã ra đi vào 7:30 sáng (giờ Cali) ngày thứ  Sáu, 01 tháng 9 năm 2006. Không ngạc nhiên, nhưng nỗi ngẩn ngơ thì vẫn cứ tràn đầy. Hình ảnh Hoàng Anh Tuấn hiện lên quanh đây, hơn 30 năm qua rồi, xa nhau biền biệt, mà Tuấn cứ như ở trước mặt. Cái dáng vẻ hồn nhiên, vô tư của anh rõ mồn một. Con người lúc nào cũng như “cuộc đời chẳng có gì phải lo nghĩ, chẳng có gì phải tính toán”. Anh phơi phới trong bất kỳ trường hợp nào. Suốt những năm tháng ở gần anh, dường như chẳng bao giờ thấy anh buồn. Thế mà thơ của anh lại hay, lại thấm, chữ nghĩa mới và sâu sắc mới lạ. Đó là một người bạn đối với tôi rất đặc biệt.

Toàn những nghề tay trái

Hoàng Anh Tuấn có rất nhiều “nghề”. Làm đạo diễn, là nhà thơ, nhà văn, nhà báo, là quản đốc đài phát thanh Đà Lạt. Nhưng trong con người anh không có một tí công chức nào. Thông thường, bạn bè nhìn anh như một nhà đạo diễn. Không có tính “chuyên nghiệp” như Hoàng Vĩnh Lộc, Lê Hoàng Hoa… Anh là một đạo diễn rất “tài tử”, tuy đã từng tốt nghiệp tại một trường Điện Ảnh ở Pháp ngay trong thời kỳ còn là sinh viên ở Paris. Nhưng ai mời mà thấy “hợp gu” thì đạo diễn… chơi cho vui. Tôi thấy hình như cái gì anh cũng làm chơi cho vui. Thích thì làm, không thích thì bỏ đi, giản dị có thế.

Cả cuộc sống cũng vậy. Ở anh, con người nghệ sĩ chân thật, hồn nhiên bao trùm lên mọi thứ. Anh chơi tất với mọi người, ngồi quán cóc, uống ly cà phê hay ăn bữa cơm Bà Cả Đọi cũng giống y chang như ngồi ở Caravel phỏng vấn những danh ca nổi danh thế giới như Dalida hoặc ngồi dancing ăn cánh gà chiên bơ, đấu láo với mấy em “ca-nhe”, bất kể hạng nhất hay về già. Ngay cả trong cách ăn mặc, Tuấn cũng chẳng cần chú ý, cứ “đại khái chủ nghĩa”, không “lên khuôn đóng thùng” ngay cả ở những nơi cần long trọng. Tiếng cười của anh nhiều hơn lời nói. Vẻ “tỉnh tỉnh” của anh làm nên một phong cách riêng. Nhìn thấy anh là nhìn thấy ngay “cuộc đời có cái quái gì quan trọng đâu”. Tôi chắc bạn bè rất thích Hoàng Anh Tuấn vì lẽ đó.

Nhà đạo diễn hiền lành nhất thế giới

Tôi nhớ khi anh đạo diễn cuốn phim “Ngàn Năm Mây Bay” phóng tác theo tiểu thuyết của tôi, do hãng phim Thái Lai mời. Anh gặp tôi ở đầu ngõ, hỏi :

– Lê Quỳnh đóng với Bích Sơn, được không mày ?

Hai tài tử này vào khoảng thời gian đó là nổi nhất rồi. Tôi nói tùy mày và anh Thái (nhà sản xuất phim, cũng là một nhà sản xuất tài tử nốt, khác với Mỹ Vân, Alpha). Hai ông “nghề nghiệp tài tử” này thích thì làm, chưa biết cuốn phim đi đến đâu. Nhưng quả thật là tôi cũng thấy khoái cái kiểu “vui chơi theo mùa”  của mấy ông bạn. Ông Thái trả bản quyền bao nhiêu tôi không còn nhớ, nhưng chắc chắn không phải là “có một món tiến kha khá” như ông Quốc Phong khi làm phim “Chân Trời Tím” cũng phóng tác từ tiểu thuyết của tôi.

Một lần Tuấn kéo tôi lên xem đóng phim. Phim trường là căn nhà của ông giám đốc sản xuất Thái Lai phim, nằm cuối đường Hồng Thập Tự. Căn nhà mặt tiền đường, không rộng hơn những căn nhà buôn bán tạp hóa ở dẫy phố này. Kê cái comptoir ở phía trong, đèn đuốc, máy quay lỉnh kỉnh xung quanh, cứ như cửa hàng bán phụ tùng máy móc. Bữa đó không có Lê Quỳnh, chỉ có hai chị em Bích Sơn và Bích Thủy. Nhà đạo diễn Hoàng Anh Tuấn râu ria xồm xoàm, nhưng dáng điệu lại rất nhàn nhã, chứ không quát tháo, chỉ chỏ tơi bời hoa lá như những đạo diễn mà tôi đã từng nhìn thấy. Lâu lâu lại thấy nhà đạo diễn cho máy travelling bằng cách kéo cái camera di chuyển trên mặt sành gạch, chẳng cần đường ray. Lúc nào cũng thấy Tuấn nhỏ nhẹ :

– Ấy ấy, làm thế này em ơi. Em làm ơn  đứng sát vào một tí. Đừng cười nhiều, cái miệng rộng quá, mím chi thôi. Làm xem nào. Máy ! Cắt !…

Họ làm việc với nhau như “anh em trong nhà”. Ấy thế mà cuốn phim cũng hoàn thành, tôi chẳng biết nó được hoàn thành trong bao lâu. Nhưng chắc chắn không quá 2 tháng vì nhà sản xuất tài tử này làm quá 2 tháng thì không còn tiền trả nhân công. Rồi cũng đem ra rạp chiếu đàng hoàng, lời lỗ bao nhiêu chẳng biết. Nếu tôi nhớ không lầm thì ông Thái Lai chỉ sản xuất có một cuốn phim rồi thôi luôn. Sau này ông  tái bản lại cuốn tiểu thuyết “Chân Trời Tím” mà tôi cũng chẳng hề hay biết. Đến khi sách in xong ông mới mang đến cho tôi một cuốn, bản quyền được trả bằng một chầu ăn uống là xong.

Còn một kỷ niệm đáng nhớ là Bà cụ Hoài Bắc (chúng tôi vẫn thường gọi bà mẹ của nhạc sĩ Phạm Đình Chương và nữ ca sĩ Thái Thanh bằng cái tên thân mật ấy) thỉnh thoảng lại nhắc về cuốn phim, nhưng cụ gọi là phim “Ngàn năm máy bay” vì trong phim có cảnh máy bay trực thăng đổ quân xuống một vùng  quê.

Sau đó, có một lần khác, tôi được xem Hoàng Anh Tuấn đạo diễn phim “Hai chuyến xe hoa”. Lần này phim trường ngay tại nhà đạo diễn ở cư xá Chu Mạnh Trinh. Tôi chỉ xem được một đoạn có nghệ sĩ cải lương Thành Được (cùng với nữ nghệ sĩ Thanh Nga) mở cánh cửa buồng nhà ông bà Hoàng Anh Tuấn, đi ra đi vô đến năm bảy lần. Nhưng cuốn phim được nhiều người nhắc đến nhất có lẽ là “Xa Lộ Không Đèn”. Tuấn không long trọng mời bạn bè mà chỉ hỏi giản dị :

– Mày có đi xem không, tao đưa vé. – Tính cách anh là như thế.

Bài thơ bất hủ

Lâu lâu lại thấy xuất hiện một bài thơ của Hoàng Anh Tuấn đăng trên báo khiến anh em sững sờ. Vì thơ Tuấn hay quá. Có thể nói bài nào cũng hay. Đã có người so sánh anh với Nguyên Sa, Đinh Hùng, nhưng với tôi, thơ Tuấn có cả tính chất Nguyên Sa, Đinh Hùng và rất Hoàng Anh Tuấn. Chữ nghĩa mới, không trau chuốt cầu kỳ, nhưng lại rất rung động, đi thẳng vào cội nguồn trái tim người thưởng ngoạn. Cái cung bậc sâu thẳm trong tình yêu được đánh thức dậy đến bàng hoàng.

Đã lâu lắm tôi không được đọc thơ Hoàng Anh Tuấn, mới đây, tôi nhận được tập thơ của anh gồm :18 bài thơ Hà Nội và 47 bài Ngoại tập (Yêu em, Hà Nội và những bài thơ khác). Đọc thích thú, say sưa. Vẫn như những ngày nào khi bất ngờ thơ anh xuất hiện trên báo hoặc trong số bạn bè. Lần nào cũng là một  cú “chơi ngang” của Hoàng Anh Tuấn. Tôi không yêu bài nào hơn bài nào. Nhưng trong những cái thư điện tử của các bạn tôi khi báo tin anh đã ra đi, có nhiều người đã nhắc lại những bài thơ mình yêu thích. …

Đến đây tôi đã có phần đồng ý với nhận định của anh Nguyễn Xuân Thiệp :
“lục bát của Hoàng Anh Tuấn mới thể hiện hết những vẻ đẹp cấu trúc ngôn từ và cảm xúc”. Nhưng xem lại những bài khác của Tuấn, tôi lại phân vân, vì ở thể loại nào nhà thơ cũng mang đến cho tôi những cảm xúc mạnh mẽ vì chính trong tâm hồn tác giả cũng đã dông bão…

Mưa Sài Gòn, mưa Hà Nội”

thơ Hoàng Anh Tuấn

Mưa hoàng hôn

Trên thành phố buồn gió heo may vào hồn

Thoảng hương tóc em ngày qua

Ôi người em Hồ Gươm về

nương chiều tà

Liễu sầu úa thềm cũ nằm mơ hiền hoà

Thương màu áo ngà

Thương mắt kiêu sa

Hiền ngoan thiết tha

Thơ ngây đôi má nhung hường

Hà thành trước kia thường thường

Về cùng lối đường

Khi mưa buốt, lạnh mình ướt

Chung nón dìu bước

Thơm phố phường

Mưa ngày nay

Như lệ khóc phần đất quê hương tù đày

Em ngoài ấy còn nhớ hẹn xưa miệt mài

Giăng mắc heo may

Sầu rơi ướt vai

Hồn quê tê tái

Mưa mùa Thu

Năm cửa ô sầu hắt hiu trong ngục tù

Tủi thân nhớ bao ngày qua

Mưa ngùi thương nhòa trên giòng sông Hồng hà

Liễu sầu úa thềm cũ nằm mơ hiền hòa

Đau lòng Tháp Rùa

Thê Húc bơ vơ

Thành đô xác xơ

Cô liêu trong nỗi u hoài

Lòng người sống lạc loài

Thê lương mềm vai gầy

Bao oan trái

Dâng tê tái

Cho kiếp người héo mòn tháng ngày

Mưa còn rơi,

Ta còn ước rồi nắng yêu thương về đời

Vang trời tiếng cười

ấm niềm tin hồn người

Mây trắng vui tươi

Tình quê ngút khơi

Tự do phơi phới

Advertisements

3 phản hồi

  1. […] Xin bấm vào đường dẫn sau đây : Đạo diễn HOÀNG ANH TUẤN […]

  2. […] VĂN HÓA VĂN NGHỆ (11… on Đạo diễn HOÀNG ANH TUẤN […]

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: