Tâm Đạm – Dương Trữ La

TÂM ĐẠM – DƯƠNG TRỮ LA

một người đã đi xa !

Dương Ngọc Lạc là tên thật, còn Tâm Đạm và Dương Trữ La là bút hiệu. Ông sinh ngày 16/3/1937 tại An Nhơn, Gò Vấp tỉnh Gia Định. Gia nhập vào làng văn làng báo Sài Gòn từ cuối thập niên 1950 thuộc thế kỷ 20, cùng thời với Hoài Điệp Tử, Ngô Tỵ, Phan Yến Linh (còn có tên Phan Trần Duyên, Thái Châu), Trần Xuân Thành, Trương Đạm Thủy, Thiên Hà, Phương Triều, Tô Kiều Phương, Song Phố, Thanh Việt Thanh, Hoài Hương Tử… Vì ông bắt đầu làm thơ từ năm 1955

Năm 1963, sau khi đoạt giải nhứt truyện ngắn báo Tiếng Chuông, bút danh Dương Trữ La mới bắt đầu xuất hiện chung với nhà văn Bình Nguyên Lộc trong một tiểu thuyết tình cảm xã hội “Lòng Ngỡ Quên Mà Nhớ Rất Xa” đăng báo hàng ngày (feuilleton). Từ đó Dương Trữ La trở thành một nhà văn viết tiểu thuyết hơn là nhà thơ Tâm Đạm. Tuy nhiên với bút hiệu Tâm Đạm, ông làm thơ rất nhiều và rất tình, đăng trên các báo thời ấy, nhưng chưa hề in thơ để bán.

Sau năm 1975, ông ngưng viết một thời gian, làm công tác Bảo tàng. Năm 1982 ông cầm bút trở lại viết tiểu thuyết cho đến phút lâm chung lúc 0 giờ ngày 20-7-2000 (tức 20 tháng 6 năm Canh Thìn)

Dương Trữ La – Tâm Đạm là nhà văn, nhà thơ chuyên viết về đề tài văn học xã hội đầy tình tự dân tộc. Văn phong giản dị mà chân thực thẳng thắn, bình dân mà súc tích, huỵch toẹt mà bao dung, độ lượng, khác nào tính khí người Sài Gòn, bản chất hào phóng người miền Nam. Tác phẩm của ông ít nhiều phản ánh được cuộc sống của lớp nghèo thành thị trong giai đoạn 1955-1975.

TÁC PHẨM:

Thơ (chưa in) : Đường máu tâm tư (1961); Giọt linh hồn (1962); Đường thơ dưới mộ (1963)

Văn (đã in) : Bàn tay vào mộng (tập truyện 1963); Lòng ngỡ quên mà nhớ rất xa (tiểu thuyết đăng báo với Bình Nguyên Lộc 1963-1964); Nhớ nhung, Vẫn còn dang dở (truyện dài 1966); Gái hoàn lương, Tình yêu và chiến tranh, Nắng bên kia đồi (tiểu thuyết 1967); Con gái tuổi Dần (truyện dài 1968); Tuyển tập mùa Thu (truyện ngắn 1969); Chiều nghiêng bóng nhỏ, Cuối đường kỷ niệm (tiểu thuyết 1969); Bên kia một dòng sông (tiểu thuyết 1971); Cho buồn lòng ai (tiểu thuyết 1972, tái bản 1990 và 1997); Tình ơi… chia xa (truyện dài 1990); Đời em như áng mây (tiểu thuyết 1991)…

TÔI CÒN KỶ NIỆM…

Trương Đạm Thủy

Có lẽ cuộc đời gặp người này gặp người kia rồi quên đi, nhưng cũng có khi như duyên số chỉ gặp nhau dù chỉ một lần rồi trở thành tình bạn bè keo sơn. Tôi với Tâm Đạm – Dương Trữ La với Thiên Hà ở vào trường hợp đó.

Tôi ở Bến Tre đầu thập niên 60 lang thang lên Sài Gòn với mộng mơ sẽ được đi vào con đường viết văn viết báo. Mộng mơ thì mộng mơ vậy thôi chứ con đường ấy đâu phải dễ đi. Rồi như duyên “bèo bọt” vào những ngày ngao du trên đất Sài thành, một ngày nọ tôi gặp Tâm Đạm trước tòa soạn báo Tiếng Chuông. Cùng một mộng tưởng như nhau, hai đứa dắt nhau ra quán Kim Sơn trên góc đường Lê Lợi – Nguyễn Trung Trực ngồi uống cà phê bàn chuyện văn chương. Có lẽ đó là một ngày đáng nhớ nhất đời tôi.

Thời ấy quán cà phê Kim Sơn nơi hàng hiên là… “lãnh địa” của những tay văn nghệ sĩ “nhí”. Tâm Đạm lúc này đã có thơ đăng rải rác trên các báo nên được một số người biết đến. Được ngồi cùng bàn với anh đối với tôi đó là một vinh hạnh vô biên. Từ đó quán Kim Sơn là nơi hò hẹn giữa tôi và Tâm Đạm. Cách uống cà phê của anh cũng thể hiện… “đẳng cấp” trước bọn tụi tôi. Từ bốn giờ chiều đến sáu giờ tối Tâm Đạm uống ít nhất là bốn tách cà phê đen, hút chừng hai gói Mélia vàng nên móng tay của anh lúc nào cũng đóng vàng nhựa thuốc làm anh em “nể” lắm.

Nhưng đó chỉ mới là khúc dạo đầu cho tình bạn giữa chúng tôi.

Mãi đến năm 63 trong đợt VII dự thi “Truyện ngắn báo Tiếng Chuông” chúng tôi đều đoạt giải. Rồi cũng tại đây, chúng tôi được biết thêm anh chàng Thiên Hà gốc người Cà Mau, sinh viên “Thánh Kinh Thần Học Viện” – Nha Trang, gác mộng thiên đường “nhập thế” theo nghiệp văn chương trong cõi hồn nhiên đời thường. Và từ đó bọn tôi trở thành một bộ ba. Tuy chưa là gì hết nhưng qua những giải thưởng của báo Tiếng Chuông bọn ba đứa chúng tôi cũng đã tự hào và hạnh phúc lắm, tự coi mình như con ve lột xác ấu trùng, có thể hát ca giữa mùa Hạ nồng nàn nắng ấm.

Sau đó ít lâu, Tâm Đạm được nhà văn Bình Nguyên Lộc ưu ái cho đứng tên chung với bút hiệu mới là Dương Trữ La viết feuilleton trên một nhật báo lớn. Lúc này tôi thì về viết truyện ngắn cho tuần báo Ngày Mới của bác Hoàng Phố, còn Thiên Hà thì vừa làm correcteur (thầy cò) sửa bài cho nhà in báo Nhân Loại, vừa làm thơ viết văn phụ trách trang văn nghệ Tân nhạc, Điện ảnh cho một vài tờ tuần báo như Kỷ Nguyên Mới, Văn Nghệ Học Sinh, Bình Dân, Phụ Nữ Diễn Đàn….

Tình bạn giữa chúng tôi ngày càng gắn bó. Đạm thuê một căn gác xóm Vườn Chuối hẻm Phan Đình Phùng (nay là đường Nguyễn Đình Chiểu), tôi ở một căn gác trên đường Hai Mươi tức Phan Thanh Giản (nay là Điện Biên Phủ), còn Thiên Hà thì… “sang” hơn, chuyên thuê tháng ở các phòng khách sạn, đi làm bằng xe Vespa, ngậm ống vố đeo kiếng trắng cho ra vẻ… “người lớn”. Nhưng rồi về sau chẳng hiểu nghĩ sao anh lại về khu bến xe An Đông đường Petrus Ký (nay là Lê Hồng Phong) thuê căn gác trọ ở trong một xóm rất… “bụi đời”.

Ba đứa ở ba nơi nhưng tôi vẫn thường như con thoi đạp xe đạp đòn dong khi tạt qua nơi Tâm Đạm, lúc ghé về chỗ Thiên Hà. Bọn tôi hay viết lách trong đêm. Còn quá trẻ nên có tiền là ăn xài đến khi cạn túi đôi khi phải ăn cơm chịu hoặc nhịn đói. Sau nhiều “kinh nghiệm đau thương” nên mỗi khi lãnh nhuận bút, tôi và Thiên Hà luôn ưu tiên mua cả chục ổ bánh mì rồi lấy giấy báo bao kỹ quăng lên nóc mùng dự trữ. Khuya hai đứa ngồi hai nơi đầu bàn mạnh ai nấy viết bài của mình. Đói thì xuống hàng quán nơi chỗ bến xe mua một ly sữa nóng về gác trọ hai đứa lấy bánh mì cũ ra chấm sữa để tạm no.

Tuy có những ngày “cầm hơi” kiểu đó, nhưng tính “cậu ba Hà” vẫn chẳng bao giờ thèm tích cốc phòng cơ, hễ có tiền là đèo tôi phóng xe kiếm nhà hàng nào kha khá cỡ nhà hàng Chí Tài – Thanh Thế – La Pagode… để ăn uống cho sướng miệng. Hoặc xuống bến tàu gần cột cờ Thủ Ngữ nhậu nằm trên những tấm đệm bàng ở các hàng quán cóc ổi sát bờ sông. Hà thích uống xong chai bia nào thì mua một cái bong bóng hơi cột vào cổ chai rồi thả xuống sông cho cái chai lắc lư trôi theo dòng nước. Chẳng biết có cái chai nào mang thơ trôi về một bến bờ nào đó ở bên kia biển Thái Bình Dương(?)

Cũng có nhiều đêm tôi và Thiên Hà ghé vào gác trọ của Tâm Đạm. Ba đứa trải chiếu trên sàn nằm bàn chuyện tương lai. Dù chưa có đủ tiền nhưng đứa nào cũng nhất định phải có tác phẩm in thành sách đặng… “để đời”. In sách là giấc mơ của ba đứa tụi tôi hồi đó. Nhưng phải nói Thiên Hà bao giờ cũng là người nhanh tay lẹ chân, lục đục mấy tháng sau đó giữa năm 1963 đã thấy sách Hà xuất bản bày bán khắp nơi. Đó là tập thơ “Tiếng Hờn” đầu đời của Hà. Và cũng do sự “kích hoạt” của chàng trai đất Cà Mau này mà rồi bọn tôi như Phan Yến Linh, Ngô Tỵ, Dương Trữ La, Phương Triều, Bùi Hoàng Thư và tôi lần lượt có tác phẩm ra mắt công chúng. Đó có thể được coi như một thời rất vui, rất năng nổ của thế hệ văn nghệ sĩ trẻ chúng tôi một thời Sài Gòn thập niên 60, trẻ trung lãng mạn vậy!

oOo

Trong một tình cờ cách nay năm năm, tôi gặp lại Thiên Hà, người bạn cũ sau mấy chục năm xa vắng. Cái khoảng vắng nhau ấy cũng gần bằng khoảng thời gian hai đứa chúng tôi lang thang kiếm sống ở mảnh đất Sài Gòn trước đó rất xa. Thiên Hà vừa nghỉ hưu là anh đã vội đến Hội quán văn nghệ 81 Trần Quốc Thảo tìm tôi. Đó là cuộc hội ngộ sau gần 40 năm. Do nhiều hoàn cảnh mà rồi mỗi đứa có một cuộc sống riêng cho đến ngày gặp lại nhau thì hai đứa đã bước qua tuổi lục tuần, nhìn nhau vừa lạ vừa quen, cười vui mà cũng rưng rưng gần như muốn khóc.

Ngồi trước ly bia tái ngộ tôi kể cho Thiên Hà nghe về những ngày cuối đời của Tâm Đạm. Lúc Tâm Đạm ra sống ở Cần Giờ có lần tôi đạp xe qua ngã tư Phan Đình Phùng – Duy Tân (cũ) tình cờ gặp Đạm đang đứng ở đó. Mừng quá hai đứa bèn kéo nhau vào quán cóc ven đường gọi mỗi đứa một cốc cà phê. Tâm Đạm lúc bấy giờ gầy quá, anh nói mình đang đi điều trị chứng đau phổi và anh cho biết anh đã chia tay với người vợ đầu đời. Tôi nhìn Đạm cảm thương. Anh là một nhà thơ – nhà văn có tài nhưng đời cũng nhiều lận đận. Trải qua những cuộc bể dâu bấy giờ trông anh xuống sắc và trên nét mặt hiện ra một vẻ u buồn xa vắng.

Bẵng đi một thời gian nữa tôi nhận được thư Tâm Đạm, anh cho biết giờ thôi “phiêu lãng giang hồ” giã từ miền duyên hải Cần Giờ về sống với đứa con trai trên đường Huỳnh Văn Bánh – Phú Nhuận. Thời gian này Đạm chỉ nằm nhà không còn cùng bạn bè trà sớm rượu trưa nữa. Anh thích “trò chuyện” cùng tôi qua thư tín. Từ quận Phú Nhuận qua Bình Thạnh đâu có xa, thế mà hầu như tuần nào anh ấy cũng gởi cho tôi một phong thư trong đó nói đủ thứ chuyện trên đời. Có một lá thư Tâm Đạm buồn và nói rằng chắc mình sắp chết. Tôi đạp xe lên nhà thăm anh. Đạm ra mở cửa cho tôi nét mặt vui hẳn lên. Hai anh em bắt ghế ra sân ngồi trò chuyện. Đạm giới thiệu đây là nhà đứa con trai. Tôi khen ngôi nhà xinh quá, Đạm cười buồn: “Hồi nó còn nhỏ, mình mãi lo rong chơi bây giờ già lại về cùng với nó, tội cho con”. Thấy Đạm có vẻ băn khoăn tôi nói với Đạm là nhà con như nhà mình thôi, sống với con cho con nó vui vậy là được rồi, áy náy làm chi cho khổ tâm. Đạm chỉ cho tôi cái bàn làm việc mới tinh và chiếc máy chữ còn nguyên trong hộp, bảo : “Thằng Lam , con tôi nó mới mua cho tôi đó. Hôm nào tôi sẽ khai trương cái máy chữ bằng lá thư gởi cho ông”.

Quả nhiên mấy hôm sau, tôi nhận được thư của Đạm. Thư đánh máy chứ không viết tay như mọi khi. Lần này nội dung lá thư diễn tả tinh thần Đạm vui hơn, ít than vãn nỗi buồn hơn. Đạm còn khoe vừa mới có đứa cháu nội xinh lắm, dễ thương lắm, mỗi khi buồn nhìn nó là vui ngay.

Thế nhưng đến lá thư sau Đạm lại nói với tôi là anh biết mình không còn ở xa bến bờ sinh tử là mấy. Anh viết: “Nhưng tôi vẫn chẳng sợ ngày đó, tôi còn muốn biết giây phút đó nó như thế nào. Song chắc sẽ tiếc lắm bởi khi kinh nghiệm ấy xảy ra rồi làm sao tôi còn có thể kể lại cho ông nghe…”. Rồi lúc 0 giờ ngày 20-07-2000 (tức ngày 26-06 năm Canh Thìn) anh ấy thanh thản ra đi, hưởng thọ được 63 tuổi. Vài tuần sau đám tang cha, D.K.L mang chiếc máy chữ nó mua cho ba nó, đến nhà giao cho tôi để nhớ ba nó. Đó là kỷ vật của Đạm, mỗi khi thấy nó tôi nhớ anh quá chừng.

oOo

Mới đó mà đã hơn nửa thế kỷ qua rồi! Bắt đầu tập tễnh anh em bước vào làng văn làng báo cuối thập niên 50 và từ đó là những năm tháng tình bạn bè giữa Tâm Đạm – Dương Trữ La, Thiên Hà và tôi luôn gắn bó nhau dù đôi khi gián đoạn gặp gỡ nhau do thời cuộc lúc bấy giờ.

Dù nay Tâm Đạm đã đi xa tôi vẫn luôn nhớ đến anh ấy bởi chữ Đạm lót trong bút hiệu Trương Đạm Thủy của tôi chính là do anh ấy tặng cho từ lúc tôi mới viết được cái truyện ngắn đầu đời.

Cùng với Ngô Tỵ, Phan Yến Linh, Hoài Điệp Tử, Phương Triều, Dương Trữ La – Tâm Đạm nay cũng đã ra người thiên cổ. Giờ chỉ còn lại đây Thiên Hà và tôi. Hai anh em mới ngày nào còn “tung tăng tung tẩy” trên chiếc Vespa cà tàng nay Kim Sơn, mai Thanh Thế, mốt Bồng Lai… vậy mà bây giờ mái tóc mỗi đứa muối nhiều hơn tiêu. Và mỗi khi hai đứa có dịp ngồi với nhau lại nhớ đến bạn bè, nhớ đến Tâm Đạm của những ngày ba đứa viết văn viết báo kiếm cơm một cách vui vầy, cứ một đứa có nhuận bút, lãnh lương thì cả mấy đứa… đều say.

Thời gian như dòng sông trôi, quá khứ trôi về phương nào không giữ được nhưng có lẽ kỷ niệm giống như những vết hằn năm tháng mà mỗi khi nhớ lại, mỗi khi nghĩ đến lòng bỗng nhiên sao cứ mãi… ngậm ngùi!

Sài Gòn tháng 10-2009

Tưởng mất mà còn

– Bút ký : HÀ CẨM TÂM

Tháng 4 năm 1997 về thăm nhà sau 20 năm ở mấy nước ngoài, nước Mỹ là nhiều nhất.

Tôi thăm Sài gòn, Đồng Tháp, Châu Đốc, Long Xuyên. Sẵn dịp làm một cuộc triển lãm cá nhân tại Hội Mỹ Thuật thành phố trong 10 ngày vào đầu tháng 6/1997.

45 bức tranh sơn dầu tôi vẽ tại Sài Gòn trong một tháng. Ý đồ làm triển lãm tranh là để gặp lại những người xưa thân ái. Thực ra trong lòng tôi quá ngán ngẩm về ba cái vụ triển lãm, nào thủ tục thủ tiết, thiệp mời thiệp mọc, đề tài đề xỉu … Cái khổ và không thật nhất là mặt mày phải hồ hỡi hân hoan – mệt muốn hụt hơi từ lúc chuẩn bị đến buổi khai mạc, khiêng vác mấy chục bức tranh khổ lớn như khiêng mấy chục bao gạo nặng ký chạy tới chạy lui chân cẳng rã rời – mà gặp ai cũng phải cười cười nói nói – dù rằng chắng có cái gì để nói để cười – trong buổi lễ khai mạc phòng tranh. Có lúc phải chạm trán với một vài ông bà trí thức hay triệu phú yêu cầu hoạ sĩ giải nghĩa bức tranh họ thích, thì tá hoả tam tinh, muốn qua đời ngay tức khắc cho rảnh nợ trần ai.

Đúng như ý nguyện, tôi gặp lại hầu hết các bạn xưa trước 1975 – trung bình từ 60 đến 90 tuổi, từ các nam nữ học sinh học vẽ với tôi đến các người tình cũ, các bậc Thầy, các đàn anh, đàn chị. Rồi ôm nhau, cười, khóc, im thin thít, nói lung tung, người khoanh chân, kẻ múa tay, quay cuồng, giống y như ngày Tết họ hàng bà con cô bác anh chị em lâu ngày mới gặp lại nhau. Mỗi người một vẻ, vui không thể tả. Chỉ có một cái duy nhất giống nhau là ông nào bà nấy già qúa xá là già. Ông nào cũng bập bẹ điếu thuốc trên môi, khói bay mịt mờ, túi quần sau là chai rượu wisky dẹp nhỏ, hai túi bên hông là các loại thuốc trị cao máu hay sưng khớp, loét bao tử, viêm gan hay các chứng bịnh ghê gớm nhất mà từ trước tới nay tôi chưa từng nghe đến bao giờ. Các cô các bà có vẻ bình thản và đàng hoàng hơn. Tính tình, thói quen, và giọng nói vẫn như thuở thiếu thời. Tôi có cảm giác như tôi chưa từng xa cách Việt Nam bao giờ.

Bỗng có tiếng la thật lớn fía sau lưng: Ê! Hà Cẩm Tâm ! Tôi ngó ngoái lại thì đúng là Dương Trữ La, người bạn rất thân 30 năm trước. Thật là tên nào người đó. La xong rồi Dương Trữ La nhìn tôi từ đầu đến chân nói lớn tiếng: Việt kiều gì mà ốm nhom ốm nhách. Nói tới đó như micro bị cúp điện, anh đứng êm ru bà rù, nét mặt ngơ ngơ chẳng vui chẳng buồn. Anh giống như tượng đá đứng giữa trời mùa đông Paris, suốt đời làm cu li. Dương Trữ La là một văn sĩ rất quen thuộc và nổi tiếng vào hai thập niên 1955-1975. Anh là người có văn tài viết về đời sống của giới bình dân ở thành phố và nông thôn Miền Nam. Lối văn giản dị nhưng ấm áp và chân thành, tình tiết đơn sơ nhưng nồng nàn say đắm. Các nhân vật phần đông thuộc về thành phần gia đình bình dân, đơn thuần, nhưng tấm lòng đẹp như gấm như hoa.

Những tình tiết thường tình, những sinh hoạt thường nhật, những trắc trở thường nghe, những lời lẽ bình dân, nhưng ngòi bút tài hoa của Dương Trữ La biến chế, trăn trở, nhấn vuốt, kết hợp và sáng tạo thành những tác phẩm văn chương rất linh động, đóng góp vào nền văn học Việt Nam. Dương Trữ La viết văn như người hoạ sĩ vẽ tranh, ngôn ngữ là những sắc độ chập chùng, những đường nét vững chãi, có khi nhẹ nhàng như mây bay, lắm lúc bão bùng như gió táp mưa sa. Văn chương Dương Trữ La là những câu chuyện tâm tình nói lên lòng can đảm, sự hy sinh, sự dâng hiến, tính dịu hiền, những trắc ẩn của các nhân vật trong những truyện ngắn, truyện dài.

Đặc điểm của chuyện Dương Trữ La viết bắt nguồn từ sự thật của đời sống, cảnh ngộ, thời gian xảy ra hàng ngày trong xã hội miền Nam. Đọc xong chuyện của anh, người đọc như được tắm mát trong một dòng sông mát rượi với bao thú vị tuyệt vời, bao kỷ niệm đáng yêu, bao con người đáng qúy, bao nhân vật đáng ghét, bao con người dễ thương. Dương Trữ La hướng dẫn người đọc về lòng tin giữa con người với con người, trong tình thương và cái đẹp mà vốn bên trong mỗi người đều có sẵn để nở một đóa hoa tươi thắm.

Dương Trữ La ở phòng tranh chơi với tôi suốt buổi chiều. Ra ngồi uống cà phê vĩa hè đường Pasteur, tôi ngước mắt nhìn hai hàng cây trẻ thơ hai bên đường năm nào mà hôm nay đã thành những cổ thụ già như trong Ai Xuôi Vạn Lý của Lê Thương. Chẳng nói nhiều với nhau, thỉnh thoảng chỉ nhắc lại kỷ niệm, bạn bè kẻ còn người mất, người chết kiểu này, kẻ sống kiểu kia, người ở lại, kẻ ra đi mịt mờ sương khói.

Trong tâm thức, cả hai đều chung một con đường tuần cảm, một chấn động đầy vơi, một nỗi bàng hoàng, một niềm chua xót. Nhìn qua bên kia thấy Minh Lương lên xe honda định ra về, gặp bọn  tôi thì lại rủ ra Kim Sơn tiếp tục uống cà phê (Kim Sơn là một nhà hàng ở góc đường Lê Lợi và Nguyễn Trung Trực, giữa trung tâm Sài Gòn, là nơi các anh em văn nghệ sĩ hay ngồi như nhà hàng Pagode ở đường Tự Do, nhưng Kim Sơn có hàng ghế ngồi bên ngoài hành lang, vừa uống cà phê vừa ngắm giai nhân qua lai, một công hai việc, thật đáng đồng tiền bát gạo.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: